De wereldpremière had het Utrecht Filmfestival, waar Zomervacht met maar één Gouden Kalf werd beloond – voor het production design. Maar vier dagen later beleefde de verfilming van de gelijknamige roman van de Nijmeegse schrijver Jaap Robben een Nijmeegse voorvertoning in filmhuis LUX. Met trotse familie in de zaal, een trotse burgemeester en een trotse wethouder. De kwaliteit van deze film van Joren Molter ontstijgt het lokale. Verre.
Jaap Robben, auteur van de roman © Peter van EschIn het nagesprek voor de nog nasniffende zaal – de film kent een bitterzoet open einde, waardoor de kijker precies op het juiste moment een traantje laat – ging veel aandacht, begrijpelijk, naar een van de twee hoofdrolspelers Joël in ’t Veld. Hij heeft een ernstige lichamelijk beperking en speelt het personage Lucien, die meervoudige beperkingen heeft, ook mentaal. Minder centraal stond daarom de regisseur, de Amsterdammer Joren Molter. Ondanks dat dit zijn eerste lange speelfilm is, verraden scenario, cameravoering, montage en zeker ook acteursregie een zekere meesterhand. Molter studeerde aan de Nederlandse Filmacademie en regisseerde een flink aantal commercials voor grote bedrijven en instellingen. Daarnaast maakt hij vrij werk, korte films en laatstelijk de tv-film Dòst, die door de NTR is uitgezonden.
Joël in t Veld (L), Jarne Heylen (R) © Peter van Esch
De film die gemaakt moest worden
‘Als jonge regisseur wil je het liefst debuteren met een eigen verhaal, meteen je signatuur zetten’, glimlacht Joren Molter. ‘Ik was met twee ideeën tegelijk bezig. Ik wilde iets maken over iemand met een beperking en wilde iets doen over de rafelranden van de samenleving. Net toen kwam de roman Zomervacht uit, waarin precies die twee zaken bij elkaar komen. Ik wist toen dat het deze film was die ik moest maken.’
Radicale keuzes voor het kernverhaal
Waar de succesroman van Robben – destijds op de longlist van de Man Booker Prize, en inmiddels in negen talen vertaald – een verfijnde, gelaagde beschouwing is over hoe mensen door elkaar en het systeem gemangeld kunnen raken, maakte Molter een evenzeer gelaagde film die zich echter geheel concentreert op de relatie tussen twee mensen: het jonge schoffie Brian en zijn broer Lucien, die ernstige beperkingen heeft. Molter verduidelijkt: ‘Maurice (Micha Hulshof), de vader van de jongens, wordt overgehaald om Lucien een paar weken in huis te halen. Dat gebeurt in een lang gesprek tussen hem en de directeur van de instelling waar Lucien verblijft. In Jaaps roman is dat een heel knappe dialoog van acht pagina’s. In de film maakten we een radicale keuze voor het perspectief van de vijftienjarige Brian. Die loopt weg van het gesprek en gaat stuurs in de auto zitten. De beslissing hoort hij later wel.’
links Jarne Heylen © Peter van Esch
Hoofdrolspeler lastig over te halen
De acteur die deze Brian speelt, de Vlaamse Jarne Heylen, is een gouden greep. Hij speelt met een intens soort naturel die elke scène iets extra’s meegeeft. Je zou een ambitieuze acteur verwachten, maar Heylen verklaarde, desgevraagd door de interviewster tijdens deze speciale voorvertoning, Annemarie Haverkamp, dat hij eigenlijk ‘helemaal geen zin meer had om te acteren’. De jongen blijkt liefst automonteur te willen worden maar stond na een paar kleinere rollen nog ingeschreven bij een castingbureau. Pas toen regisseur Molter echt aandrong en hij het script gelezen had zegde hij zijn medewerking toe.
Brian ziet de komst van zijn broer aanvankelijk helemaal niet zitten. En de kijker is het daar vanaf het begin hartgrondig mee eens. Vader en gezonde zoon wonen namelijk in een afgeragde stacaravan in een omgeving die het meeste weg heeft van een sloperij. Moeder heeft afstand van ze genomen. Het is hier waar de production design erg goed werk gedaan heeft: alles ademt stof, staal, stekelige en scherpe oppervlakken. Het tegendeel van een kliniek waar patiënten verzorgd worden.
Joren Molter Jaap Robben Jarne Heylen Joël in t Veld – opstelling buiten, voor LUX © Peter van Esch
De rest van de wereld op afstand
Het zou zonde zijn om de verwikkelingen, de ‘poëzie’ die zich ontvouwt in de gebeurtenissen zoals die zich in de filmsequentie voltrekken verder te vertellen. In kadrering, beeldvoering, enscenering, kleur en licht hanteert Molter een hechte stijl waarbij we de beide jongens bijna voelbaar dicht op de huid zitten, terwijl de rest van de wereld op afstand lijkt te zijn.
Tot over zijn oren in het genre
Zomervacht draait vanaf 19 oktober 2023 in diverse bioscopen, waaronder LUX. Het is een meesterwerkje dat zich als zelfstandig kunstwerk heeft losgezongen van de oorspronkelijke roman terwijl het daar, wonderlijk genoeg, ook heel dicht bij blijft. Schrijver Jaap Robben, ook aanwezig bij de voorvertoning, toonde zich tevreden en zelfs geïnspireerd door de krachtige beelden waarin Molter een verhaal weet te vertellen.
Helemaal oorspronkelijk is het thema van de film niet. Films met een coming-of-age verhaal van jongens in een asociale omgeving zijn er meer. Zoals De helaasheid der dingen van Felix van Groeningen, ook een boekverfilming. En er zijn meer cineasten met een fascinatie voor mensen in de buitengebieden van de samenleving. Robben gebruikt dat in zijn roman als decor voor wijdere bespiegelingen, Molter duikt tot over zijn oren in het genre. Maar blijkt dat tot in zijn vingertoppen te beheersen.
