LUXclassics presenteert maandelijks filmklassiekers aan het film minnende publiek. Deze maand is dat Faust – Eine deutsche Volkssage (1926), één van de hoogtepunten uit het oeuvre van de Duitse regisseur Friedrich Wilhelm Murnau (1888-1931). Filmcomponist Kevin Toma maakte speciaal voor dit meesterwerk van de zwijgende cinema een filmscore, die hij tijdens de film live uitvoerde. Ugenda was erbij.
'(…) dieses Ganze, ist nur für einen Gott gemacht! Er findet sich in einem ewgen Glanze, uns hat er in die Finsternis gebracht. Und euch taugt einzig Tag und Nacht.' Aldus vertrouwt de duivel Mephistopheles dr. Faust toe. Deze nadruk op licht en duisternis geeft uiting aan het morele schemerduister waarin de geleerde en alchemist Faust belandt wanneer hij, in zijn wanhopige pogingen zijn stadsgenoten te beschermen tegen een dodelijke plaag waartegen geen kruid gewassen lijkt, besluit de hulp van bovennatuurlijke machten in te roepen. Als God doof blijft voor zijn smeekbeden, richt Faust zich in zijn vertwijfeling tot de duivel. Deze Duitse volkssage, die tevens de basis vormde voor het gelijknamige werk van de Duitse schrijver Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832) richt zich op de eeuwige strijd tussen Goed en Kwaad, en hoe mensen een speelbal worden in de handen van deze twee machten. Dit geldt ook voor Faust: zonder het te beseffen is hij de inzet van een weddenschap tussen een aartsengel en de duivel Mephistopheles over de vraag wie er regeert over de aarde en de mensheid. Om Faust tot het kwade te verleiden, biedt Mephistopheles hem kennis, welke Faust inzet om zijn zieke stadgenoten te helpen. Mephistopheles geeft Faust zelfs zijn jeugd terug, om zo de liefde van het jonge meisje Gretchen te winnen. Haar onschuld brengt Faust tot inkeer en doet hem besluiten zijn pact met de duivel te verbreken. Als Gretchen op de brandstapel belandt, wanneer zij ten onrechte ervan wordt beschuldigd haar kind te hebben gedood, werpt Faust zich in haar armen. Hierna worden hun beider zielen ten hemel gedragen.
Murnau's Faust
Regisseur Murnau maakte van Faust (1926) een visueel spektakel vol trucage-shots, fantastische sets en veel nadruk op licht- en schaduweffecten (ook wel chiaroscuro of clair-obscur genoemd). Vooral dit laatste wordt door cameraman Carl Hoffmann bijna tot een kunst verheven. In praktisch elk shot wordt gespeeld met licht-donker contrasten, teneinde de strijd tussen Goed/licht en Kwaad/duisternis te benadrukken. Vooral de scènes die zich richten op Faust zijn een genot: de rimpels van zijn oude gezicht, en zijn grijze haar en baard lijken in een zilveren licht te baden. Ook de openingsscène van de film, waarin de engel en Mephistopheles hun weddenschap afsluiten, is adembenemend mooi: stralenkransen dansen rond de engel en de duivel wordt uitgebraakt door dezelfde schaduwen waarover hij heerst.
'Levende Rembrandt'
Filmcomponist Kevin Toma omschrijft Murnau's Faust zeer terecht als een 'levende Rembrandt'. Hij is niet onbekend met de film, daar hij tijdens zijn studie Filmwetenschappen aan de universiteit van Nijmegen de film al eerder op piano begeleidde. Toen het filmfestival Shine in Den Bosch hem vroeg om voor Faust nieuwe filmmuziek te schrijven was hij dan ook meteen enthousiast. Vooral omdat het thema van het festival 'licht' was, en dit in Murnau's klassieker op magistrale wijze wordt ingezet. Eerder al voorzag Toma Frank Borzage's 7th Heaven (1927) en Murnau's Sunrise (1927) in LUX van een muzikale omlijsting. Centraal in Toma's score voor Faust staan zijn virtuoze piano-improvisaties met tevens veel ruimte voor elektronische muziek. Hoewel dit aanvankelijk anachronistisch lijkt, blijkt deze combinatie zeer goed te werken. De donkere, dreigende geluidslandschappen versterken met name de eerste scènes van de film, waarin de duivel Faust en zijn stadgenoten met pestilentie teistert. De apotheose van de film, waarin Faust en Gretchen door het louterende vuur en hun liefde voor elkaar worden verlost, wordt door Toma voorzien van krachtig pianospel dat het emotionele hart van de film zeer effectief weet te treffen. Murnau, zwevend in de coulissen, zag en hoorde dat het goed was.
Faust – Eine deutsche Volkssage (Du. 1926, regie F.W. Murnau) Hoofdrollen: Gösta Ekman (Faust), Emil Jannings (Mephistopheles), Camilla Horn (Gretchen/Marguerite), Werner Fuetterer (aartsengel).
Cameraman: Carl Hoffmann – filmmuziek: Kevin Toma.
Getagd onder
