In de film Despair – Eine Reise ins Licht (1978) speelt Dirk Bogarde een chocoladefabrikant, op zoek naar zichzelf. Geregisseerd door Rainer Werner Fassbinder, en gebaseerd op de gelijknamige roman van Vladimir Nabokov, levert dit een fascinerende en complexe film op. Een die het verdient om meerdere keren gezien te worden, iets waar de LUX Classics filmreeks een uitgelezen gelegenheid voor biedt.
Despair is een heerlijk onkies, soms bijna geflipt psychodrama van één van de meest provocatieve regisseurs van de naoorlogse Duitse cinema, Rainer Werner Fassbinder. Deze productie was tevens Fassbinder's eerste Engelstalige film, gemaakt voor een budget dat al zijn eerdere producties in de schaduw stelde. Deze zeer ruime financiële armslag stelde de regisseur in staat om grote namen aan zijn film te verbinden. Zoals acteur Dirk Bogarde, die hiervoor al grote successen vierde met zijn rollen in La Caduta degli dei / The Damned (1968) en Morte a Venezia / Death in Venice (1971), beide geregisseerd door Luchino Visconti. Gevierd toneelschrijver en auteur Tom Stoppard werd ingehuurd als scenarioschrijver, en hij bewerkte Nabokov's roman uit 1934 tot een homo-erotische versie van Vertigo (1958).
Dubbelganger
De film centreert zich rond een kleine kring van excentrieke kleinburgerlijke intellectuelen in Berlijn ten tijde van de Weimar-republiek. Belangrijkste thematiek is, zoals de gefrustreerde en eigenzinnige chocoladefabrikant Hermann Hermann zelf aankondigt, dissociatie, oftewel gespleten persoonlijkheden. Een gegeven waarop, evenals op het aspect van spiegeling, al wordt geduid door de gelijkluidende voor- en achternaam van de protagonist. Deze Hermann Hermann leidt een luxueus leventje met zijn dommige vrouw Lydia (Andréa Ferréol), die er een affaire op na houdt met haar roodharige bohémien neef Ardalion (Volker Spengler), een zondagsschilder en niksnut. Op een dag ontmoet Hermann de werkloze Felix (Klaus Löwitsch), een man die, volgens Hermann, sprekend op hem lijkt. Dan bedenkt Hermann een ingenieus plan om met Felix van identiteit te wisselen. Zijn redenen daarvoor zijn ogenschijnlijk psychologisch van aard, maar beslaan daarnaast het hele scala van sluimerende kleinburgerlijke verveling tot de onstuitbare opkomst van de nazi's (Hermann Hermann is half joods). Hoewel Stoppard's gemaakt belegen dialogen ('Have you no sense of indecency!'), waarvan de film vergeven is, deze bestudering van een volledige identiteitscrisis soms geslaagd opleuken, valt het niet mee om Hermann Hermann's bij vlagen Lynchiaanse plan serieus te nemen. Plan én film lijken dan ook gedoemd te mislukken, zeker wanneer de sowieso complexe plot nog ingewikkelder wordt als Hermann besluit Felix te vermoorden om de premie van de zojuist op zichzelf afgesloten levenverzekering te kunnen innen.
Spiegelbeelden
Filmcomponist Peer Raben schetst een geluidslandschap vol toepasselijk psychedelische muzak, terwijl Fassbinder's vaste cameraman, Michael Ballhaus, het centrale spiegelbeelden-thema meerdere malen op ingenieuze wijze visueel laat terugkomen door Hermann's silhouet en spiegelbeeld te vangen en weerkaatsen in spiegels, ramen, etalages en wateroppervlakken. Despair slaagt er niet in de thematische rijkdom en gelaagdheid van Fassbinder's andere 'identiteits-wisseling' uit 1978, In a Year with 13 Moons, te doen vergeten, laat staan overtreffen. Maar zelfs Fassbinder's mindere werken weten nog altijd te boeien, en als een karakterstudie van een man in een identiteitscrisis, die zich verliest in de weerspiegelingen van zijn eigen gefragmenteerde geest, is Despair zowel literair als stijlvol.
Getagd onder
