Het begon allemaal toen Kevin Toma (40) nog Film- en Opvoeringskunsten studeerde aan de toenmalige Katholieke Universiteit Nijmegen, nu de Radboud Universiteit. In zijn curriculum zaten geluidloze films. Maar dan ook écht zonder soundtrack. Het was nogal taaie kost om die aandachtig te bekijken, en dus besloot de student Toma om zelf muziek te spelen bij de filmvertoningen.
Na de afronding van zijn studie, heeft hij zijn filmliefhebberij gekanaliseerd als filmdocent, en als recensent in de Volkskrant en columnist voor de Gelderlander. Maar ook de filmconcerten bleken een blijvertje. In LUX verzorgde Toma bijvoorbeeld in 2012 samen met violiste Anne Bakker de muziek bij de vroege – uiteraard geluidloze – Hitchcock-film The Lodger (1927).
In het kader van de filmreeks LUX Classics staat op 7 december The Lost World (1925) op stapel. Kevin Toma speelt hier live de muziek bij en wordt daarbij vergezeld door gitarist en goede vriend Huib van de Grint. Deze verfilming van de literaire klassieker van Arthur Conan Doyle (bekend van Sherlock Holmes) was de allereerste lange speelfilm waarin stop-motion animatie is ingezet. Dat is de techniek waarbij poppen beeldje voor beeldje een minimaal stukje worden bewogen en vervolgens gefotografeerd, om ze in film tot leven te wekken. The Lost World neemt ons mee op avontuur naar Zuid-Amerika, naar een wereld waar de dinosauriërs nog rondwaren.
Ben je een dinosaurusliefhebber?
“Als kind was ik dat zeker. Toen was ik er erg mee bezig: ik tekende ze na en kende alle namen van verschillende dino’s. En ik had modellen van ze naast mijn bed staan. Nu ben ik er niet meer zo mee bezig, maar in film raken ze me wel. De eerste keer dat ik Jurassic Park (1993) zag, vielen de doppen van mijn ogen!”
Wat maakt 'The Lost World' nog leuker?
“De stop-motion van die film is interessanter dan de computergraphics van Jurassic Park. Dat komt bijvoorbeeld doordat de poppen in The Lost World echte schaduwen gooien. Daarnaast weet je dat de makers de dinosaurusmodellen echt hebben moeten aanraken. Ze hebben heel erg hun best moeten doen om er een werkelijkheid van te maken.”
Geeft dat de film zijn charme?
“Je kijkt met een heel andere houding naar een film uit 1925 dan naar een film uit 1980 of uit 2010. Dat komt doordat je meer moet investeren als kijker. Door de tijd heen hebben de oude films namelijk aan overtuigingskracht verloren. De charme van The Lost World is dat ‘ie je toch aanspoort je mee te laten voeren naar die wereld.
“Eén shot vind ik zó gaaf: een vulkaanuitbarsting, waarna alle dino’s verward rondrennen. Terwijl de brontosaurussen langs denderen, gaat een mannelijk personage met zijn fakkel op een heuveltje staan. Dan draait zo’n dinosaurusnek over de man heen. Het camerawerk is daar zo goed uitgedacht, dat het zelfs nu een fractie van een seconde nog echt lijkt.”
Wat wil je bij de kijker bewerkstelligen?
“Dat het leuk wordt. Amusant, zonder dat het respectloos wordt. De mensen moeten meegesleurd worden door de film; ik hoop dus dat de blik die ik ze op de film geef aanstekelijk werkt.
“Maar ik wil het publiek ook laten nadenken over het spel tussen beeld en geluid. Filmmuziek, de muziek voor een film, had per definitie anders kunnen zijn. Het hoeft niet altijd te zijn wat je erbij verwacht, wil het werken. Bij grommende dinosaurussen denk je al snel aan een klank die de grom ook hoorbaar maakt. Soms maken we die klanken ook, met de synthesizer of gitaar, maar vaak ook helemaal niet. Ik vind het interessant om te zien wat er dan met die beelden gebeurt.”
Neem ons eens mee door je werkproces.
“Eerst kies ik een film. Terwijl ik al op zoek ga naar locaties voor de filmconcerten – ik wil natuurlijk eerst zeker weten dat ik deze film kan vertonen – begin ik alvast na te denken over wat voor geluid ik zou kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld akoestisch voor de scènes in de gewone wereld, elektronisch voor de lost world. Dit keer wilde ik graag weer met Huib samenwerken. Langzamerhand beginnen we samen te jammen, om tot een score te komen. We repeteren veel vooraf, maar passen de muziek ook van voorstelling tot voorstelling aan.”
Hoe vaak speel je het dan?
“De première is in LUX, en in totaal voeren we het vijf of zes keer op. Hoe vaak is nog niet helemaal zeker, maar dat kun je via mijn website in de gaten houden.
“Als componist vind ik het een voorrecht om deze film zo mooi en goed mogelijk te laten zien. Vaak waardeert het publiek dat heel erg, dat ik ze dan iets heb kunnen laten zien waarvan ze vooraf niet wisten dat het zó leuk kan zijn.”
LUXclassics: filmconcert The Lost World is te bewonderen op zondag 7 december om 12 uur. Klik alvast hier voor een voorproefje van het filmconcert.
