De Schouwburg in Nijmegen wordt verbouwd, in Arnhem is de grote theaterzaal ook ‘under construction’. Zo is en blijft het voor een paar jaar behelpen als je grotere theaterproducties wilt zien waarbij veel decor en licht gebruikt wordt. De schouwburg in Cuijk is voor even een alternatief met de programmering van Oom Wanja van Toneelgroep Maastricht. Voor dit grote Limburgse theatergezelschap is het extra pijnlijk, omdat zij juist de laatste jaren in Nijmegen altijd voor een volle zaal spelen.
En toch inhoudelijk, artistiek zou ik bijna zeggen, heeft het ook iets moois om Tsjechovs klassieker in Cuijk opgevoerd te zien, in de provincie. Deze tragikomedie over mislukte levens, het klaaglied over gemiste kansen is bij uitstek het verhaal dat op het platteland speelt. Oom Wanja leeft er samen met zijn nichtje Sonja en moeder in een verveeld en treurig bestaan. Het bewoonde landgoed is in bezit van de vader van Sonja, de professor uit de grote stad, die als pensionado terugkeert met zijn jonge vrouw en daarmee de bestaande verhoudingen meteen op scherp zet.
Terwijl allerlei liefdes en verwachtingen opbloeien, wordt gaandeweg het verhaal duidelijk dat alle dromen op een betere toekomst, een mooier leven in de stad, een waarachtige liefde, uiteindelijk allemaal gebaseerd zijn op illusies.
Sluysmans en Tsjechov
Regisseur Michel Sluysmans is thuis in het werk van Anton Tsjechov en een groot liefhebber. ‘Hij laat gewone mensen zien van vlees en bloed die worstelen met de zinloosheid van het bestaan in wie wij ons herkennen’. Al eerder had Toneelgroep Maastricht Tsjechov op het repertoire. Succesvolle voorstellingen van Een Meeuw (2022) en van De Kersentuin (2023). Beide bewerkt en geactualiseerd door respectievelijk Ilja Leonard Pfeijffer en Jibbe Willlems. Deze keer kreeg bekroond tekstschrijver Peer Wittenbols de ruimte om Anton Tsjechovs klassieker Oom Wanja aan te passen en er een iets meer hedendaagse versie van te maken. In de kern blijft alles hetzelfde. Zo realiseert Wittenbols zich dat er in bijna 130 jaar, sinds het stuk geschreven werd, voor de mens in feite niets is veranderd. ‘We ploeteren verder op zoek naar liefde en zingeving, en steeds slagen we er niet in en rest ons slechts de illusie.’
De actualiteit uit zich met name in hoe het verschil tussen platteland en stad in deze versie sterker is aangezet dan in het oorspronkelijke verhaal. In deze Wanja zit meer boosheid en onmacht. Hoofrolspeler Jeroen Spitzenberger weet dat ook fraai te verbeelden op die momenten als hij gefrustreerd te keer gaat tegen de mensen uit de stad. Alsof hij het over de havermelkelite van Nijmegen heeft.
Fraai acteursspel
Maar de meest memorabele momenten komen toch van Jean-Pierre Buijs als de immer dronken dokter die achter de jonge stadse vrouw (de schitterende Wendell Jaspers) van de uitgebluste professor zit. Een fraai verbeeld spel van aantrekken en afstoten. Daarnaast is deze dokter als geen ander begaan met de natuur, alsof hij het over het voedselbos heeft. Voor de Limburgse couleur local beweegt Emil Szarkowicz zich rond als oude huisvriend om af en toe een liedje te zingen. Beetje overbodig, maar Sluysmans houdt nu eenmaal van lichte muzikale intermezzo’s, die steeds weer in zijn regies terugkomen.
Is de oorspronkelijk tekst van Oom Wanja in een moderner jasje gestoken, dat geldt zeer zeker ook voor de setting en decor. Alle spelers blijven gedurende het hele stuk permanent op toneel. Modern en abstract vormgegeven met kleine stoeltjes voor Wanja en zijn provincialen, heel grote stoelen - waar je met een ladder op moet klimmen- voor die twee uit de stad.
Oom Wanja van Toneelgroep Maastricht is zo een fraai vormgegeven tragikomedie geworden. Niet revolutionair of vernieuwend maar met sterk acteursspel waarmee Sluysmans wederom blijk geeft van zijn klasse als acteursregisseur. En wat het meeste blijft hangen na de voorstelling? Dat de liefde niet voor iedereen is weggelegd. En het vluchten uit je ellendige bestaan al helemaal niet. Zeker voor de mens van het platteland niet. Maar dat weten we al lang. Was in 1899 al zo toen deze Tsjechov voor het eerst werd opgevoerd. Niets veranderd.
Nog te zien:
3 april Cuijk, Schouwburg
21 april Den Bosch, Theater aan de Parade
23 april Venlo, Maaspoort
