Wie kaatst, kan de bal verwachten. Als je aan komt zetten met een kwantumfilm, kun je een kwantumrecensie krijgen ook, Jean-Luc Godard. Op 84-jarige leeftijd maakt deze pionier van de nouvelle vague-beweging een 3D-film, zowat zonder narratief en met behoorlijk wat beeldexperimenten, gefilmd met videocamera’s. De film is een beproeving, maar wel een die je aan het denken zet.
Hond
Wat zien we? Een stel dat steeds naakt door huis loopt en vooral lijkt te communiceren in boekcitaten, maar met name de taal lijkt af te breken tot een betekenisloze brei. We zien ook een hond die hondendingen doet, in huis en in de natuur. We zien een man met een pistool, die later dood ligt te bloeden in een fontein. We zien heldere kleurexplosies. En we zien alsmaar een boot die naar de kade komt gevaren. De verbindende factor laat zich raden.
Het geluid is evenzeer een mysterie. Fragmenten van herkenbare en minder herkenbare klassieke composities, die wel of geen thema moeten vormen. Flarden geluid lijken expres uit de bocht te schieten.
En dan zijn er nog de misselijke visuele trucs die Godard uithaalt met 3D. Op verschillende momenten is het beeld onbekijkbaar omdat de 3D-camera te dicht op het subject staat. Daar kan je brein gewoon geen eenduidig plaatje van maken. Zaken zijn via een spiegel gefilmd, en werken desoriënterend. Maar het lastigst – en meest innovatief – is het moment dat je als kijker even het kijkvermogen krijgt van een kameleon. Het rechteroog beweegt dan ineens mee met een subject dat zich buiten het kijkvlak van het linkeroog beweegt. Je ziet als het ware twee beelden tegelijk, die in het visuele centrum van je brein samenvloeien. We zijn niet geëvolueerd om twee beelden tegelijk te zien. En een van de twee is steeds dominant, je ziet niet zomaar allebei ineens. Heel bevreemdend.
Straf
Het is onduidelijk of Godard de kijker wil belonen voor het bijwonen van een bijzondere film, door iets sprankelends op te dissen, wat je nooit eerder hebt gezien. Of wil hij de kijker straffen, voor de staat waarin de cinema nu verkeert? Omwille van wat de kijker heeft gekozen, de eendimensionale Hollywoodfilm die zo populair is. Godard zet het fenomeen 3D als lokkertje voor spektakelfilms te kakken. Er kan zo veel meer mee.
Het is ontzettend moeilijk om Adieu au Langage een behoorlijke beoordeling te geven. Het is geen film die je iemand kunt aanraden. Maar je kunt ‘m ook niet afraden. Het is echt iets anders, en wie echt iets anders wil zit hiermee zeker goed. Reken op een 70 minuten durend beeldgedicht.
Misselijk
Hoeveel Godard ons ook opzettelijk probeert onpasselijk te maken, het enige wat echt een naar gevoel in de maag geeft is iets wat zelfs buiten zijn invloed ligt. De ondertitels. Door het vaak verschuivende focuspunt hangen die vaak op een punt waar je niet op kunt scherpstellen. Je moet soms een oog sluiten om ze te kunnen lezen. Frans kunnen verstaan is handiger.
* en *****
