Babygirl van Halina Reijn draait pas vanaf 2 januari in de Nederlandse bioscopen, maar LUX had gisteravond een voorpremière georganiseerd. In zekere zin is er sprake van een lichte hype, want hoe je het ook wendt of keert, Reijn is er als succesvolle actrice uit Nederland toch maar in geslaagd om nu, na het best vermakelijke Bodies Bodies Bodies (2022), een tweede film te regisseren in het vermeende Walhalla van de cinema. Maar is het ook een goede film? De film komt niet voor op de Sight and Sound top 50 van beste films van dit jaar en sleepte geen Golden Globe-nominaties in de wacht, behalve voor de acteerprestatie van Nicole Kidman. Hé, maar wacht eens, Babygirl belandde wel in de top 10 van John Waters, cultregisseur bij uitstek.
Ik veronderstelde dat Babygirl in het verlengde van Reijns debuutfilm Instinct (2019) zou liggen, dus ik hield mijn hart een beetje vast. Instinct wil heel graag overkomen als een dubbelzinnige film, waarbij wij ons steeds moeten afvragen: zien wij wat wij denken te zien? Dat begint al met de openingsscène waarin een tegenstribbelende Nicoline ruw wordt beetgepakt door bewakers en in een cel wordt geworpen: blijkt het enkel een oefening te zijn voor het personeel van de inrichting. Nicoline werkt er als een nieuwe therapeute, die de seksuele delinquent Idris als cliënt krijgt toegewezen.
Tot haar collega’s zegt ze dat Idris extreem manipulatief is en dat hij sociaal wenselijke antwoorden geeft zodat hij op onbegeleid verlof mag. Maar is het niet zo dat zij in de ban raakt van hem? Als hij vertelt dat hij een zoon heeft die bij de KFC werkt, ook al vermeldt zijn dossier dat niet, dan gaat zij – terwijl ze overduidelijk nog nooit in deze fastfood keten geweest is – twee buckets met kip kopen. In de scènes met haar zus en vooral haar moeder die haar appt dat ze heus een ‘sterke vrouw’ is, zien we dat Nicoline kwetsbaar is en bescherming zoekt – wellicht vanwege een traumatische achtergrond.
Wraakthriller
Als zij een affaire heeft met een collega, zien we dat zij zich seksueel aan hem wil onderwerpen. Vlak daarop zegt Idris tot zijn therapeute: "Wist je dat vrouwen vaker verkrachtingsfantasieën hebben dan mannen?" Tijdens onbegeleid verlof brengt Idris die fantasie vervolgens in de praktijk. Daarmee overschrijdt hij een grens. Want zelfs al zou Nicoline die fantasie hebben, het daadwerkelijk realiseren ervan kan niettemin uitermate vernederend zijn voor de vrouw. Hoe reageert Nicoline op de agressie van haar cliënt? Zij verleidt Idris in zijn cel. Hij denkt dat zij echt voor hem valt, en dan drukt zij op de noodknop. Bewakers snellen toe en Idris wordt weggevoerd.
Ik vond het einde van Instinct onbevredigend, omdat Nicoline in een machtspositie verkeert. Zij verzet zich als vrouw tegen een fysiek dominante man, maar door haar sociale rol als behandelaar kan zij hem er makkelijk inluizen, met relatief weinig risico want bewakers zijn altijd snel ter plekke. Instinct kon heel lang doorgaan als een ambigue film met moreel complexe vraagstukken, maar door het einde werd het te zeer een reguliere wraakthriller. Als kijker blijf je met de vraag achter of ze zich niet ook een beetje schaamt omdat ze haar macht heeft misbruikt.
Via de tamtam had ik al meegekregen dat Babygirl over een gewaagde verhouding zou gaan, dit keer over een vrouwelijke vijftiger, CEO van een succesvol automatiseringsbedrijf, en een jonge stagiair. Romy Mathis heeft met haar echtgenoot twee tienerdochters, van wie de wat rebelse Isabel een relatie heeft met Mary, maar ook een flirt met buurmeisje Ophelia. In de affaire met de jeugdige Samuel kopieert Romy deels haar dochter.
Eyes Wide Shut
Babygirl wordt vergeleken met erotische thrillers uit de jaren tachtig, zoals 9 ½ Weeks (Adrian Lyne, 1987), maar nog sterker lijkt me de verwantschap met La pianiste (Michael Haneke, 2001) en met Eyes Wide Shut (Stanley Kubrick, 1999). Babygirl is echter te lieflijk om de vergelijking met La pianiste vol te houden, want in Hanekes film ontwikkelt de sm-relatie tussen de pianolerares en haar pupil zich zo onthutsend en genadeloos dat de titelheldin voor zelfverminking kiest.
Maar de parallel met Eyes Wide Shut houdt wel stand. In Kubricks film biecht de door Nicole Kidman gespeelde vrouw aan haar man een seksuele fantasie met een matroos op. De echtgenoot raakt daarvan zo van zijn à propos dat hij aan een nachtelijke odyssee begint die de structuur van een nachtmerrie verkrijgt. Aan het eind verlost zijn vrouw hem van zijn paranoia door een voorstel: Laten we gaan vrijen.
Het loont de moeite om de overeenkomsten met Babygirl aan te stippen, maar er is ook een belangrijk verschil: in Reijns film speelt Kidman een vrouw die haar seksuele fantasieën uitleeft zonder haar man daarover in te lichten. Die fantasieën dienen als uitlaatklep voor haar perfecte leventje: haar gezin en haar carrière met aanzien vervullen haar met trots. Haar man is toneelregisseur, maar terwijl dat een baan is waarin hij in alles de dienst uitmaakt, is hij allerminst overheersend in bed. Hij wil zich tamelijk nederig voegen naar haar voorkeuren. Als zij echter een wens doet waarin hij een dominante rol moet spelen, kan hij daar niet op ingaan.
Stagiair Samuel heeft daarentegen een ontwapende brutaliteit over zich, en hij valt haar voor het eerst op als hij in het jachtige New Yorkse straatbeeld een agressieve hond tam krijgt – later zal hij zeggen dat hij een hondenkoekje bij zich had. Zo goed als Romy haar leven op de rit heeft in haar riante huis of in haar ruimte kantoor, zo onrustig oogt ze soms als ze buiten in de stad loopt; ze lijkt soms bijna zo angstig als Mia Farrow-personages in Roman Polanski-films als Repulsion (1965) of Rosemary’s Baby (1968). En juist die jonge man die het wilde beest wist te temmen, wakkert bij haar een onrust aan in de voor haar altijd zo veilige cocon van haar werkplek. Als hij zijn stropdas heeft laten slingeren, dan snuift ze de geur op, bevoelt de textuur, likt die met haar tong.
Wispelturige sensitiviteit
Samuel beschikt over een wispelturige sensitiviteit die haaks staat op de onderdanige voorspelbaarheid van Romy’s echtgenoot. De stagiair gokt dat zij niet alleen de dienst wil uitmaken, maar dat zij ook wil gehoorzamen. Hij verheft zelden zijn stem, maar kan haar wel bevelen geven, soms bijna bedremmeld: ga op handen en knieën zitten. Wat mij beviel aan Babygirl als je Reijns derde afzet tegenover haar debuut, is dat Romy weliswaar in een machtspositie zit, maar, zo maakt Samuel haar duidelijk, hij heeft ook macht over haar, want als hij over hun relatie zou vertellen, kan zij alles verliezen wat zij heeft opgebouwd.
Omdat er voor allebei, en vooral voor Romy, van alles op het spel staat, gaat de film zinderen. Maar het feit dat zij beseft dat zij serieuze risico's loopt, fungeert voor Romy als zuurstof, als een levenselixir. De film had nog altijd een wending kunnen nemen à la La pianiste met Isabelle Huppert in een van de grootste rollen ooit gespeeld, maar Reijn biedt haar Kidman een uitweg die in het verlengde ligt van de rol die Kidman 25 jaar geleden al speelde bij Kubrick. Babygirl is zowaar beter dan Coralie Fargeats The Substance, beter dan Jacques Audiards Emilia Pérez, en bijna net zo goed als Rose Glass’ Love Lies Bleeding – die laatste is overigens John Waters’ nummer 1 van het jaar.
