Middelburg, Den Haag, Groningen en Heerlen denken erover om zich te nomineren. En ook Nijmegen wil zich kandidaat stellen voor Culturele Hoofdstad van Europa 2033. Dinsdag organiseerden Nijmeegse kwartiermakers in de Lindenberg een Stadscafé XL om het er eens uitgebreid met inwoners en culturele organisaties over te hebben: waarom zou je dit als stad eigenlijk zo graag willen? "Niet zozeer om te pronken met onze veren, maar om echt iets op gang te brengen in de stad", aldus Maike Fleuren, cultureel ondernemer en aanvoerder van het Team Kwartiermaken.
Elke vijftien jaar is de Culturele Hoofdstad van Europa een Nederlandse stad. Afgelopen keer, in 2018, was dat Leeuwarden: die had het thema 'Iepen Mienskip', open gemeenschapszin, gekozen. In 2028 maakt de Europese jury de volgende Nederlandse winnaar bekend, zodat er vervolgens ruim tijd is voor de voorbereidingen en opbouw tot 2033. De Nijmeegse kwartiermakers – naast Maike Fleuren ook cultureel ondernemer Angela Verkuijlen en communicatiestrateeg Joris van Meel – zijn druk bezig een contourenschets te schrijven. Aan de hand daarvan beslist de gemeenteraad dit najaar of Nijmegen er wel écht definitief voor wil gaan.
Is het antwoord ‘ja’, dan kan er gewerkt worden aan een eerste bidbook: wat willen we doen, hoe gaan we dat aanpakken, met welke partijen gaan we het programma optuigen, wat is de urgentie voor onze stad, waarom moet juist Nijmegen de volgende Culturele Hoofdstad van Europa in Nederland worden?
Ons-kent-ons
Afgelopen weken waren er al stadscafés in Wijkatelier Lindenholt en in café Piet Huisman in Nijmegen-Oost om te kijken ‘wie we zijn als stad en wat we willen zijn’. In de Lindenberg was de allergrootste theaterzaal voor de Stadscafé XL-versie gereserveerd. Maar met zo'n negentig aanwezigen – vooralsnog veel witte stadsgenoten, veel ons-kent-ons uit de culturele wereld – is op deze bloedhete dinsdagavond een kleinere zaal groot genoeg. Maakt niet het, de grote aantallen komen later wel. Maike Fleuren: “We zijn in deze fase echt op zoek naar de culturele voorhoede, naar mensen die al geïnteresseerd zijn. Die al een beetje kriebels krijgen van het idee dat we de titel zouden kunnen gaan behalen. The Coalition of the Willing, zeg maar.”
Hubert Bruls: "Cultuur gaat altijd om identiteit"
Burgemeester Hubert Bruls ziet het helemaal zitten, zegt hij in zijn toespraak: “Cultuur gaat altijd om identiteit. We zijn allemaal cultuurdragers. We dragen stuk voor stuk bij aan de cultuur van je eigen familie, vereniging, organisatie, wijk en stad. Als we Culturele Hoofdstad 2033 willen worden, is heel bepalend hoe we ons gaan opstellen.” Het gaat er volgens Bruls niet zozeer om te laten zien wat voor mooie cultuur met een grote en een kleine C hier in onze stad aanwezig is. Daarmee gaan we het niet redden.” We moeten het in het helder neerzetten van de identiteit van onze stad gaan zoeken. En dan niet en petit comité maar echt met zijn allen in de stad.”
Dat is niet zo makkelijk met ruim 190.000 inwoners. En Nijmegen groeit maar door. Op de vraag ‘Wat is Nijmegen eigenlijk voor stad?’ komen heel verschillende antwoorden, weet Bruls. Eenvoudig is het niet om die identiteit van de stad te bepalen. Welke troefkaarten kunnen we uitspelen? Bruls: “We steken positief in. Mocht onze nominatie onverhoopt niets worden, dan zijn er in ieder geval een hoop mensen uit hun eigen bubbles gekomen door met elkaar in gesprek te gaan. Dat we met zijn allen die Culturele Hoofdstad proberen te worden, is net zo mooi als het straks zijn.”
Enorme meerwaarde
Dat zijn van Culturele Hoofdstad kan tegelijkertijd een enorme meerwaarde opleveren, aldus Maike Fleuren: hoe we samenleven, hoe we de stad prettig en leefbaar houden voor iedereen. Financieel kan het zeker aantrekkelijk zijn. Ze noemt wat cijfers van andere steden. In Leeuwarden bijvoorbeeld werd 104,5 miljoen euro geïnvesteerd in programma, marketing en organisatie, waarbij van elke uitgegeven euro 72 cent in de regio bleef. Bezoekers besteedden 119 miljoen euro, terwijl op 79 miljoen was gemikt. Van de ruim 5 miljoen bezoekers - bijna een miljoen uit het buitenland – wil een groot deel nog eens terugkomen naar Leeuwarden.
De kwartiermakers verzamelen momenteel zo veel mogelijk antwoorden van verschillende Nijmegenaren op een stel vragen, als onderlegger voor de contourenschets waaraan ze werken. Een van de vragen: welke drie woorden vatten Nijmegen samen? Groen, sociaal, veelzijdig, oud, jong, gezellig, samen, feest, klinkt het. ‘Een groot dorp’, zegt iemand. Maar er zijn ook zorgen: over de te snelle groei van de stad, de vervuiling, de groeiende kloof, de overlast, dolende mensen op straat.
Nijmeegs tekenaar Maikel Verkoelen maakte live schetsjes op bierviltjes tijdens het Stadscafé. Tussendoor was er ook nog de Grote Nimweegse Nie Nuilen Quiz. Fotografie: Lucy Holl
Maike Fleuren: “We zijn nu een maand of vijf aan de slag en dus nog helemaal aan het begin van dit avontuur dat wij met de stad aangaan. We hebben al heel veel mensen gesproken, maar we zijn ons ook erg bewust dat we nog heel veel mensen niet gesproken hebben. Maar we zijn best goed bezig, hoe raar dat ook is om van onszelf te zeggen.”
Culturele Hoofdstad gaat over iets met cultuur in beweging zetten. Culturele Hoofdstad heeft voor veel mensen een linksige, elitaire signatuur. Terwijl cultuur over veel meer gaat dan kunst met de grote K. Dat vraagt nog veel uitleg.
De drie grootste zorgen
In Nijmegen loopt ‘Wat voor stad zijn we?’ en ‘Wat voor stad willen we zijn?’ nog behoorlijk samen op, aldus de kwartiermakers. Maar ook hier zijn er oprechte zorgen. Het weefsel vertoont scheurtjes. Maike Fleuren: “In alle gesprekken sprongen drie zorgen eruit. Met afstand de grootste zorg is de dreigende tweedeling, tussen centrum en wijken, tussen arm en rijk, tussen oud en nieuw, tussen de ene kant van het kanaal en de andere, tussen meetellen en niet gezien worden.”
De tweede grote zorg: we komen elkaar steeds minder tegen. Mensen leven meer en meer tussen gelijkgestemden. Er zijn letterlijk te weinig plekken waar verschillende werelden elkaar kruisen.
De derde zorg komt vooral van jongeren en van makers: is er is geen ‘klootruimte’. Waar vind je in Nijmegen plekken om te experimenteren, te pionieren, te falen? Plekken zonder vaste invulling, zonder strakke regels. Ze zijn er wel, maar te weinig.
Dit is dus precies het moment om te handelen. “Nijmegen is een stad waar mensen willen zijn en dat is mooi. Maar groeien gaat niet vanzelf. Hoe zorgen we ervoor dat onze groeiende stad ook een gedeelde en gelijkwaardige stad blijft? Cultuur helpt daarbij. De titel Culturele Hoofdstad kan dat versnellen. Niet als prijs die we per se willen winnen, maar als aanleiding en vliegwiel.”
Angela Verkuijlen (rechts) Marjolein Hordijk en Perry Ubeda
Kom erbij
Angela Verkuijlen ging in de Lindenberg ook nog in gesprek met betrokken Nijmegenaren Marjolein Hordijk en Perry Ubeda. Marjolein Hordijk: “Ik kom uit de cultuursector maar ik was net zo goed iemand die dacht ‘Culturele Hoofdstad gaat over cultuur met een grote C.’ Ik vind het heel fijn om te merken dat het veel meer en veel breder is. En dat we dat samen kunnen gaan vormgeven.”
Perry Ubeda ziet dat mensen vaak wachten op initiatieven vanuit de gemeente of organisaties. “Terwijl je ook veel zelf kunt ondernemen. Die wij zijn wij allemaal.” Ubeda bedacht recent samen met anderen een ansichtkaart die mensen op tafel kunnen zetten in een café of restaurant als ze zin hebben in een gesprek. ‘Kom erbij’, met een bij in de NEC-kleuren, niet in geel-zwart…
Die hele Culturele Hoofdstad is intussen nog steeds een redelijk abstract iets, weten de kwartiermakers. Maike Fleuren had een mooie uitsmijter: “Laten we heel soepeltjes bewegen tussen al het niet-weten.”
Volg Nijmegen Culturele Hoofdstad via www.nijmegen2033.nl
