Samen hebben ze een gedeeld verleden, waren beiden betrokken bij de gouden jaren van het Filmhuis Nijmegen; Nijmegen filmstad, maakten de volwassenwording van de arthouse-cultuur in Nederland mee. De een wat intensiever dan de ander. De een vertrok naar de randstad voor een carrière in cultuur en media. De ander bouwde gestaag in Nijmegen verder aan zijn droom van grootste en mooiste filmtheater. Sinds kort zijn ze weer ‘verenigd’ in Nijmegen. Met een maandelijks bericht reflecteren Ted Chiaradia en Peter Janssen op de kunsten. Ook de stand van zaken is in het kunst- en cultuurklimaat in de Karelstad komt aan bod.
Ze trappen af met een bericht over de voorstelling Nachtschade van Het Nationale Theater. Gezien op woensdag 13 mei in LUX, en nog te zien op 20 mei in Tilburg en 27 mei in Den Bosch.
Ted: "Ik was van tevoren meer dan benieuwd. Losjes gebaseerd op Tennessee Williams klassieker A Streetcar Named Desire heeft HNT het theater van het grote gebaar teruggebracht naar een kleine, intieme voorstelling voor drie spelers. Maar dan met niet de allerminsten: Mariana Aparicio (Theo d’Or winnaar 2023 als beste actrice in De Jaren); Esther Scheldwacht (bekend van haar schitterende hoofdrol in De eeuw van mijn moeder) en Chiem Vreeken."
Peter: "Ik was ook benieuwd, maar om een andere reden. Van de spelers kende ik alleen Esther Scheldwacht, van de toneel hit De Seizoenen. Maar ik wilde vooral weten wat de auteur Annet Bremen en regisseur Belle van Heerikhuizen van de klassieker van Tennessee Williams gemaakt hadden."
Ted: "Ja, Annet Bremen kennen we van F*ck Lolita. Misschien wel het allerbeste theaterstuk van de afgelopen jaren, waarin ze met haar briljante toneeltekst finaal afrekende met het seksisme van Nabokov."
Peter: "De tekst van Nachtschade vond ik sensationeel goed. Wat een schitterende dialogen. Wat een prachtige zinnen kregen de spelers in de mond gelegd. En hoe indringend waren de monologen van vooral het centrale personage, van de zus die…."
Plot van A Streetcar Named Desire (Tennessee Williams,1948)
Blanche DuBois, een getraumatiseerde vrouw uit gegoede familie, bezoekt haar zwangere zuster en haar echtgenoot Stanley in een armoedige wijk in New Orleans. De macho arbeider Stanley mag Blanche niet, wroet in haar verleden en ontdekt dat ze door schulden het ouderlijk landgoed is kwijtgeraakt. Terwijl Stella naar het ziekenhuis gaat om haar baby te baren komt het tot een confrontatie tussen haar echtgenoot en haar zuster die achtergebleven zijn in het huis.
----------
Ted: "Mijn hoge verwachtingen werden niet helemaal waargemaakt – dat zie je wel vaker als er allemaal toppers bij een productie betrokken zijn. We hadden het er vroeger wel vaker over. Die grote filmproducties met alleen maar supersterren, de allerbeste cineast, scenarioschrijver, cameraman. Het kon niet op en toch was het resultaat vaak teleurstellend. De tekst van Annet Bremen is inderdaad prachtig, maar ik vond de voorstelling als geheel een beetje academisch, bedacht, afstandelijk. Het zou moeten gaan over eenzaamheid in de moderne samenleving, maar ik voelde die eenzaamheid niet."
Peter: "Waar lag dat aan?"
Ted: "Vooral aan de snelle scènewisselingen, die maakten dat ik niet echt in het verhaal kwam."
Peter: "Ik leg het even uit: de regisseur had het stuk niet gesitueerd in de bovenste verdieping van een woontoren, zoals de schrijver had aangegeven, maar in de coupé van een metrostel. Lichtflitsen zoals je die ziet als je in een donkere tunnel een tegemoetkomende metro markeerden scènewisselingen."
Ted: "We hadden laatst nog een discussie over de gelauwerde A Streetcar Named Desire voorstelling van ITA in de bejubelde regie van Rebecca Frecknall. Ik had je verteld dat die zich afspeelde in een boksring. Jij vond dat gek, gezocht en modieus. Ik vond de keuze van die besloten ring wel een juiste. Het versterkte op een mooie manier de beklemmende relaties. En in combinatie met een live spelende percussionist symboliseerde het ook nog eens fraai het onderhuidse geweld."
Peter: "Inderdaad, ik vind het situeren van A Streetcar in een boksring veel te ver gaan en een platte verbeelding vaan de verbale gevechten die de personages voeren. Dat is toch nergens voor nodig! De keuze voor een metro-coupé vond ik relevant (in een metro zie je zwijgende mensen, eenzame mensen ook), hij maakte mooie theatrale effecten mogelijk en gaf een stuk dat nu eenmaal weinig handeling kent, meer dynamiek. En ondersteunde het schrijnende verhaal over drie mensen die veel praten maar geen contact hebben op effectvolle wijze. Een probleem vond ik eerder dat het acteurstrio onevenwichtig was samengesteld. Mariana Aparicio stak er met kop en schouders bovenuit. Teleurstellend vond ik wijze waarop Chiem Vreeken de echtgenoot van haar zuster vormgaf. Het moest een rauwe schuinsmarcheerder die een oogje had op zijn schoonzuster zijn, maar de benodigde sluimerende agressiviteit was ver te zoeken, zoals Marlon Brando dat zo ijzingwekkend deed in de beroemde filmversie van A Streetcar Named Desire."
Ted: "Ook ik was minder te spreken over de kwaliteit van het acteren, zo kwam ik er weer achter dat onze Nederlandse performers geen boze, echt gewelddadige man meer kunnen of durven spelen. Minne Koole was in die Rebecca Frecknall versie in Amsterdam ook de zwakste schakel. Ik heb meerdere producties van A Streetcar gezien. Opmerkelijk genoeg herinner ik het meeste nog van de voorstelling die we het langst geleden zagen, in 1996. De versie van Het Zuidelijk Toneel in de regie van Ivo van Hove met een vernieuwde toneeltekst van onze leermeester Eric de Kuyper. De tramlijn die begeerte heet, heette het toen. Chris Nietvelt zat minutenlang op het toneel in bad, sensationeel vonden we dat toen. ‘Verlangen naar geluk en de schoonheid van het eigen bestaan’, daar ging het regisseur Ivo van Hove destijds om. Maar moet het daar in het theater niet altijd over gaan?"
Peter: "Absoluut! Hoewel het Nationale Toneel vreemd genoeg elke verwijzing naar A Streetcar uit de weg gaat (ik las ergens dat dit was om met hun bewerking geen conflict te krijgen met de erven Tennessee Williams), de overeenkomst ligt er natuurlijk duimendik bovenop. En ik was er blij mee. Ik begrijp sowieso niet waarom klassieke stukken van Tsjechov, Ibsen etcetera niet meer gewoon gespeeld kunnen worden. Als je dan voor een bewerking kiest, blijf dan dicht bij de oorspronkelijke intentie en gebruik zoveel mogelijk de oorspronkelijke tekst. Behalve als je zorgt voor een schitterende nieuwe tekst, zoals Annet Bremen deed met Nachtschade.
Iets anders: we zagen Nachtschade in LUX, gelukkig is daar veel kleine-zaaltoneel te zien. Maar zoals jij al eerder op Ugenda signaleerde, voor de grote zaalproducties moet je naar andere steden, nu de Stadsschouwbrug wordt verbouwd. Ik vraag mij af: waarom kan in Nijmegen niet wat in Arnhem wel mogelijk is: daar wordt de schouwburg ook verbouwd, maar zijn bepaalde toneelproducties wel in de aangepaste grote concertzaal van Musis te zien. Weet jij hoe dat zit?"
Ted: "Goede vraag! Daar komen we op terug, heet het dan. Volgende week presenteren ze hun nieuwe seizoensprogramma 26/27 in de Vereeniging. Zal er dan meteen vragen over stellen. Trouwens, ik zag zondag 17 mei nog even Pedro Almodóvars film Todo sobre mi madre uit 1999 in LUX. Een gemiste kans dat deze meesterlijke film niet in combinatie met Nachtschade is gepresenteerd. Speelt het theaterstuk A Streetcar immers een heel centrale rol in. En – daar komt ie – wel met een echte gewelddadige en agressieve Stanley."
Getagd onder
