In Mr. Turner is geen enkel aantrekkelijk persoon te zien. Elk gezicht heeft iets merkwaardigs, iets wat uitsteekt of ingedeukt is, en daardoor iets authentieks en eigens krijgt. Deze film is allesbehalve een freakshow, want juist schoonheid en esthetiek is een belangrijk thema. Onconventionele schoonheid, die vanbinnen zit. Schoonheid die zich niet altijd openbaart in mooimakerij.
Lelijk
Met wratten en al, zo wilde de 17de-eeuwse staatsman Oliver Cromwell zich geschilderd hebben. Hij zette zich daarmee af tegen de geïdealiseerde portretteringen van zijn koninklijke voorgangers. Het is zeer passend dat de uitdrukking ‘warts and all’ zijn oorsprong heeft in de schilderkunst. Regisseur Mike Leigh hanteert namelijk een zelfde benadering voor zijn filmbiografie over de 19de-eeuwse schilder J.M.W. Turner (1775-1851).
Turner is geen fraaie man. Hij wordt gespeeld door karakteracteur Timothy Spall, een man wiens onfraaie trekken makkelijker te herkennen zijn dan zijn naam. Hij loopt krom, en volstaat in dialogen vaak met niet veel meer dan een grom. Turner is echter ook zeer intelligent. De liefde die hij niet geeft aan zijn buitenechtelijke dochters, uit hij wel naar zijn toegewijde vader en later aan zijn maîtresse. Dit is een compleet portret. Zelfs de lelijkheid wordt schoon.
Momenten
De film is eerder een collectie aan scènes dan een vloeiende vertelling. Er is geen lineaire plot die door de film loopt. Tijd is geen kunstmatig aangebrachte vloeiende lijn, gebeurtenissen hebben soms geen weerklank, of echoën pas na jaren een keer terug. En eigenlijk hebben we tijdens het kijken niet echt een benul hoe snel de tijd verstrijkt.
Zelfs significante gebeurtenissen krijgen geen extra nadruk. Ze gebeuren gewoon, lijkt Leigh te zeggen. En je weet niet zeker of dat een vooropgezet plan was van de regisseur, iets wat in de voorbereidingen van de film langzaamaan is ontstaan, of pas op de montagetafel tot stand is gekomen. Wat het ook was, het voelt natuurlijk aan. Alleen kan de duur van de film daardoor ook wat lang aanvoelen. Het is een kwestie van hoe erg je je erdoor kunt laten meeslepen.
Prestatie
De grootste verdienste van deze film is die van Spall. Het is niet zijn opmerkelijke uiterlijk dat Mr. Turner maakt, maar het spel. Twee jaar lang heeft de acteur zich verdiept in de schilder. Met de gebruikelijke methode van Leigh is er zes maanden lang met spel geïmproviseerd om tot een script te komen. Zo voorbereid zijn films zelden. Dit is een investering die zich ruim uitbetaalt.
Of het gaat om een scène waarin Turner met een glimlachje naar zijn geliefde gromt, wanneer ze zich aan elkaar beginnen te openbaren. Of die merkwaardige opvolging van scènes, waarin Spall eerst op zijn lelijkst zit te snotteren om kort daarna een van de lelijkste seksscènes ooit te spelen – wanneer Turner zich vergrijpt aan zijn huishoudster. Of wanneer Turner eloquent uit de slof schiet.
Turner kent plezier en verwondering. Hij bevat schaamte, afwijzing en lompheid. En Spall boetseert ze allemaal in een schitterende vorm.
****
