In Is the man who is tall happy? gaat regisseur Michel Gondry (Eternal Sunshine of the Spotless Mind) in gesprek met filosoof en taalkundige Noam Chomsky. Dat is een uitgangspunt dat het hartje van onze film- en filosofieminnende recensent Karl van Heijster, sneller doet kloppen. Onterecht, helaas, en dat is de schuld van een immer stuntelende Gondry.
Noam Chomsky is een ontzettend interessante man. Hij is de invloedrijkste taalwetenschapper van de 20e eeuw en een berucht politiek activist. Zijn ideeën over taal worden in Is the man who is tall happy? letterlijk geïllustreerd met grappige animaties uit de creatieve koker van Michel Gondry. Het is een origineel uitgangspunt en lijkt alleen daarom al de moeite van een bioscoopbezoekje waard.
Een stoomcursus filosofie
En op momenten is de documentaire ook echt interessant. Als Chomsky over de continuïteit van objecten en de betekenis van woorden spreekt, levert dat filosofisch vuurwerk op. (Dit wordt even ingewikkeld, maar geen zorgen: hierna wordt het weer leuk.) Stel, je hebt een wilgenboom. Daar hak je een tak van af. Die plant je en je hebt een nieuwe wilgenboom. Is het dezelfde boom? Nee, ondanks dat de boom er hetzelfde uitziet en uit hetzelfde genetisch materiaal bestaat als de oude boom. Chomsky concludeert: het zijn niet de natuurkundige eigenschappen van een object die de betekenis van een woord bepalen. De continuïteit die de mens projecteert op een object is minstens zo belangrijk, misschien zelfs belangrijker. (Zie ook: het schip van Theseus - een aanrader voor de filosofisch georiënteerde lezer.)
Vind je het moeilijk te volgen? Dat is niet erg, Michel Gondry overkomt het ook. De filmmaker heeft soms merkbaar moeite met Chomsky's complexe redeneringen. Aan de ene kant is het prijzenswaardige dat hij zulke gênante momenten in de film heeft laten zitten. Gondry spaart zichzelf niet, en dat is ontwapenend en grappig tegelijk.
Opvulling
Maar hoeveel voegen zulke momenten toe? Niet veel. En hetzelfde kan gezegd worden van de momenten waarop Gondry tegen de kijker klaagt dat het animatieproces zo langzaam vordert, of dat hij zo moe was van een dag The Green Hornet (2011) opnemen. Dit is je reinste opvulmateriaal. En dat is een kwalijke zaak, gezien de film toch al nauwelijks anderhalf uur duurt.
Ook de persoonlijke vragen die Gondry aan Chomsky stelt, voelen af en toe als opvulling aan. Het is alsof Gondry niet wist of zijn dialoog een filosofiecollege was of een intiem gesprek. Het gevolg is dat de film soms ruwweg een andere, persoonlijkere kant op gaat, midden in een filosofisch interessant stuk. Dat is jammer: op momenten dat de diepgang lonkt, wordt er gekozen voor oppervlakkigheid.
Creatief
Mijn grootste teleurstelling was echter dat Gondry's tekeningen de ideeën van Chomsky nauwelijks verhelderen. Ze zijn creatief, absoluut, vaak op het snijvlak van kinderlijk en psychedelisch. Maar vanuit informatief standpunt gezien, voegen ze niet zoveel toe. Gondry is geen filosoof of taalwetenschapper, en dat is merkbaar in zijn tekeningen. Een problematisch gegeven, gezien de film uitsluitend uit deze tekeningen en wat filmmateriaal bestaat.
Toch is er één moment waarop het geheel wel werkt. Gondry vraagt naar Chomsky's overleden vrouw, Carol. De filosoof wil er liever niet over praten, zegt hij. In de korte tijd die volgt, vloeien de tekeningen perfect samen met Chomsky's stem en de muziek. Een ontroerend moment in een verder vrij droog gesprek.
Niet voor iedereen
Is the man who is tall happy? zal maar weinig mensen gelukkig maken (ha!). Voor een gemiddeld publiek is de film vaak te moeilijk om te volgen. Voor een gevorderd publiek daarentegen wordt er niet diep genoeg op de materie ingegaan. Ofwel Gondry kan het niet meer volgen, ofwel hij kapt het onderwerp af met een persoonlijke vraag. Toch bevat de film genoeg (filosofisch) interessante momenten. Dat is uitsluitend Chomsky's verdienste. Gondry, aan de andere kant, mag zijn gestuntel bewaren voor het maken van een speelfilm. Daar is hij wel van toegevoegde waarde.
Getagd onder
