Van onze vast columnist Ted Chiaradia hebben we een hele tijd niets meer vernomen. Van de aardbodem verdwenen leek het wel. Een writer’s block? Getroffen door de vermaledijde burn-out of gewoon een simpele ‘ruzie met de vrouw’? Gelukkig is hij er weer en laat hij met zijn persoonlijke bespiegelingen ook deze keer zijn licht schijnen op het culturele aanbod. En misschien lezen we zo af en toe over het hoe en waarom van zijn afwezigheid.
‘Wat ga je doen vandaag?’ vroeg mijn lief bij het verlaten van het huis. ‘Wachten tot het kabinet valt’, verzuchtte ik. ‘Dan moet er toch eerst een regering zijn!’, lachte ze bij het dichtslaan van de deur. Daar zat ik dan voor het lege scherm van mijn laptop.
Het was ergens in mei dit jaar en ik moest zo nodig nog een recensie schrijven over Wachten op Godot, de prachtige theater klassieker van Samuel Becket, in de regie nog wel van Erik Whien, die als zoon van een postbode op een steenworp afstand van hier opgroeide. Juist deze voorstelling over het wachten, het eeuwige wachten van de twee zwervers op een landweg bij een boom, wordt beschouwd als het beste moderne toneelstuk aller tijden. Becket schreef het begin jaren 50. Aanvankelijk was hij er allerminst succesvol mee, hij werd verguisd en onbegrepen. Tegenwoordig, in de tijd vol digitale prikkels, komt het eerder wat traag en gedateerd over.
Waar gaat het in hemelsnaam over? Ogenschijnlijk gebeurt er niets, waar wachten die twee mannen nu op? Wachten op Godot, wachten op de verlossing? Toch slaagt Whien erin om er een opmerkelijk lichte voorstelling van te maken en biedt hij zijn steracteurs Jaap Spijkers en Mark Rietman voldoende ruimte om te schitteren. Het is een poëtische voorstelling vol humor en met een haast muzikaal ritme in de dialogen. Opmerkelijk genoeg matcht het stuk inhoudelijk perfect met deze tijd van verwarring en vervreemding.
Misschien wel het beste stuk van het seizoen, maar hoe sterk Wachten op Godot van Het Nationale Theater ook is, door mijn sombere gedachten verscheen er toch nauwelijks iets op mijn scherm dat op een daadwerkelijke recensie leek. Voor mij bleef het wachten; wachten op verlossing, op inspiratie, op de val van het kabinet terwijl het er nog niet eens was.
Nu, na het aantreden van de regering, een kabinet vol rariteiten, valt er helemaal niets meer te schrijven laat staan te lachen. Bezuinigingen alom, vooral natuurlijk op ‘de leuke dingen’ als onderwijs, wetenschap, internationale samenwerking en kunst & cultuur.
Blijven we wachten en gaan we het dan allemaal uitzitten? Of komen we in opstand en verzetten we ons? Verzet zoals Antigone het voor ogen had in de gelijknamige Griekse tragedie. Geen betere timing voor een theaterstuk in deze tijd van stompzinnig populisme en met een regering met enige neofascistische kenmerken.
Het verzet van Antigone
Met het alom bejubelde Antigone in de regie van Nina Spijkers (inderdaad, de dochter van Jaap) startte Het Nationale Theater het theaterseizoen succesvol, In het oude Griekenland is Kreon aan de macht gekomen Om de rust en orde te bewaren in het door oorlog geteisterde land besluit hij dat een van de omgekomen broers van Antigone niet begraven mag worden. Zij heeft lak aan dit idiote politieke spel en wenst haar broer een waardig afscheid toe en komt hierdoor in conflict met haar oom, de machthebber. Een Antigone a la Billy Eilish, meeslepend vertolkt door Yela de Koning, wil als de jonge verzetsheldin de wereld veranderen. Even indrukwekkend is Mark Rietman als Kreon die zijn dictatoriale daden wenst te motiveren en de bestaande orde bepleiten. Hier komt de actualiteit rechtstreeks het theater binnen; in de woorden en in de stem van Rietman hoor je als het ware onze Dick Schoof: ‘Ik volg toch ook maar alleen het coalitieakkoord…!’
De ondergang van zoveel moois
Als wachten zinloos is, als verzet niet meer helpt, dan rest alleen nog de ondergang. Orkater/Konvooi verbeeldt dit met de muzikale koortsdroom High-Rise als allerbeste. Een dystopische muziektheatervoorstelling losjes gebaseerd op de gelijknamige roman van J.G.Ballard. In 2016 verfilmd door Ben Wheatley. Een 40 verdiepingen hoog wooncomplex als microkosmos voor de klassenstrijd met op de bovenste verdiepingen de allerrijksten. Het doorstoten naar de hogere etages is onmogelijk, zeker als het gebouw langzaam in verval raakt en niemand zich er meer om lijkt te bekommeren. Met een combinatie van koorzang en techno beats kan de algehele ondergang niet treffender verbeeld worden en zien we een even mooi als absurd muzikaal portret over de mens in zijn vrije val.
HIGH RISE © Bas de Brouwer
Nog verontrustender inmiddels is dat de mogelijke vrije val van het gezelschap Orkater zelf ook is ingezet. Zo zou het kunnen dat High-Rise een van hun laatste producties is. Wat is er aan de hand? Door het ondoorgrondelijke subsidiestelsel in Nederland dreigt Orkater evenals meer dan vijftig andere gerenommeerde gezelschappen buiten de subsidieboot te vallen. Ondanks de hoge waarderingen van pers en publiek en ook de positieve adviezen van de beoordelingscommissies, komen ze niet in aanmerking voor het landelijke kunstengeld omdat ze net te weinig punten scoorden.
Datzelfde geldt overigens ook voor De Warme Winkel, die 14 december nog met hun indrukwekkende Brideshead Revisited in de Stadsschouwburg Nijmegen staan. Sinds de première in 2023 op het Holland Festival alleen maar loftuitingen en uitverkochte zalen. Abke Haring en Florian Myjer maakten een moderne bewerking van de Engelse literatuurklassieker van Evelyn Waugh uit 1945, over hoe een jonge student begin vorige eeuw in de ban raakt van een aristocratische familie. In de zwoele zomermaanden wordt de jongeling verliefd op zowel de dochter als de zoon des huizes. Aan het einde van de zomer en met het opkomend fascisme in zicht blijft er weinig meer over dan een cynisch en uitzichtloos leven met herinneringen en fantasieën over hoe mooi en liefdevol alles was. Een zinderende liefdesverklaring, een voorstelling die je niet mag missen!
Brideshead Revisited
Laat het doek niet vallen
Opkomend fascisme, een landsbestuur vol rare types, bezuinigingen op onderwijs en de kunsten, theatergezelschappen die verdwijnen of gekort worden, een klimaatcrisis, oorlogen, populisme en polarisatie. Alleen in de theaterzalen kunnen we nog troost vinden. Gelukkig zitten die vol omdat er geen gebrek is aan goed aanbod. Maar voor hoe lang nog? Laten we daarom de petitie tekenen voor al die bedreigde gezelschappen, waaronder Orkater en de Warme Winkel. (https://laathetdoeknietvallen.napk.nl)
En als er door dit rariteitenkabinet met zijn forse bezuinigingen en andere strapatsen het culturele aanbod verder verschraald, dan rest er nog het wachten, het lange wachten op het einde, Wachten op Godot.
Gelukkig is laatstgenoemde voorstelling, weliswaar in een andere regie, nog vaak genoeg te zien in Bochum. In het Schauspielhaus waar artistiek leider Johan Simons al jaren huist met zijn ensemble vol Nederlandse topacteurs als Pierre Bokma, Guy Clemens, Elsie de Brauw en Victor IJdens. Bij onze oosterburen is nu nog geen sprake van bezuinigingen. In tegendeel zelfs, alhoewel in februari gaan ze ook daar naar de stembus. ‘Wir drucken die Daumen!’
Wat, waar en wanneer
Antigone, 27 en 28 november en 2 en 3 december nog te zien in de Koninklijke Schouwburg Den Haag
High-Rise,2 december Parktheater Eindhoven, 10 december in Theater aan de Parade in Den Bosch, 13 en 14 december nog te zien in Theater aan het Spui in Den Haag
Brideshead Revisited, 4 december Stadsschouwburg Utrecht en 14 december in Stadsschouwburg Nijmegen
Warten auf Godot, 6, 28 en 29 december Schauspielhaus Bochum
