Regelmatig reflecteren Ted Chiaradia en Peter Janssen in Ugenda op de kunsten. Ook de stand van zaken in het kunst- en cultuurklimaat in de Karelstad komt aan bod. Deze keer: Ted en Peter bezochten het Valkhof Museum, dat na drie jaar weer de deuren geopend heeft. Wat vinden ze, hebben de peperdure verbouwing en herinrichting zin gehad?
TED: "Ik weet niet of jij dat ook hebt. Zal vast iets met mijn katholieke oorsprong te maken hebben. Ik ga mijn hele leven al niet meer naar de kerk, maar zo gauw ik in het buitenland ben, bezoek ik om het even elke kathedraal of oude historische kerk. En niet alleen voor de koelte in de verzengende zomerhitte, maar ook is het een stille zoektocht naar verwondering en mysterie. Met musea heb ik dat ook."
PETER: "Ik ga voor een deel met je mee. Als ik een mooie kerk zie, moet ik er meteen binnengaan. En bij buitenlandse bezoeken kijk ik altijd welke tentoonstellingen er zijn. Maar die musea zijn meestal druk, ik zou ze niet zo snel met stilte associëren… Wat Museum Valkhof betreft voel ik bij jou een ‘maar’ komen."
TED: "Klopt: mijn Valkhof-bezoeken zijn op één hand te tellen. En als ik er was, maakte het bijster weinig indruk. Ik werd er als het ware nooit ‘geraakt’. Dat is in het buitenland wel anders. Vorig jaar nog zag ik een expositie met werk van de net overleden grote David Hockney in de Fondation Louis Vuitton in Parijs en ontdekte ik bij toeval onze eigen Nijmeegse vormgever Karel Martens in het Art Institute of Chicago."
PETER: "Ik vind die vergelijkingen niet eerlijk. Nijmegen is geen Parijs of Chicago. Hoewel ik lang niet in Nijmegen woonde, kwam ik wel regelmatig terug voor tentoonstellingen in het Valkhof Museum. Nog niet zo lang geleden De Pest en Moving Stories, en die raakten me wel degelijk. Goed, laten we het hebben over het vernieuwde museum."
TED: "Het museum was jarenlang dicht, maar ik heb het vreemd genoeg ook helemaal niet gemist. Ik heb er ook nauwelijks herinneringen aan. Kan me eigenlijk alleen Koen Vanmechelen met zijn kippen voor de geest halen, in 2008 Het appel van de kip. En een overzicht van Giacometti, heel lang geleden, toen zaten ze nog in de Commanderie van Sint Jan. Je liep in het Valkhof ook altijd wat verloren rond, zoals het gebouw er ook verloren bij lag op dat lege plein, niet uitnodigend, met de rug gekeerd naar de stad."
PETER: "Helemaal mee eens. Ook al ben ik een architectuurliefhebber, die blauwe platte doos tegen de oude stadsmuur aan blijf ik gek vinden. Maar goed: het gebouw maakt nu toch een wat uitnodigender indruk dan voorheen. Als het plein ervoor klaar is, kan dat alleen maar beter worden. Binnen is het ook vriendelijker dan vroeger. De grote, dominante trappartij heeft een modern kleurtje gekregen."
De trappartij middenin het museum
TED: "Ja, directeur Hedwig Saam heeft het zelf over ‘fifty shades of pink’, maar die kleuren vind ik meteen het minst geslaagd. Veel te schreeuwerig, het gaat heel snel vervelen en staat in te sterk contrast met de rest van het gebouw. Wat het café betreft: wat hebben ze daar een kans laten liggen. Het lijkt nu wel een veredelde bedrijfskantine."
PETER: "Mijn probleem is, als je die trap afdaalt naar de benedenverdieping – waar de vaste collectie van het museum te zien is – dan kom je in een lelijk, leeg keldergewelf terecht. Dat was vroeger al zo, maar het probleem is met de verbouwing nog steeds niet opgelost."
TED: "Inderdaad, je weet niet waar je naartoe moet, ik moest zoeken voordat ik de ingang naar de vaste collectie vond. En toch valt de vernieuwde inrichting zeker niet tegen. Die oogt nu veel ruimer, lichter – vooral de lange gang op de eerste verdieping die parallel aan de stadsmuur loopt: een schitterende ruimte waar het prettig voelt om te verblijven, tot rust te komen, te genieten van het uitzicht of te reflecteren op wat je net gezien hebt."
PETER: "Oké, laten we het hebben over de inhoud, de exposities. De presentatie van de vaste collectie, Mens op de grens, is schitterend. Ze hebben echt alles uit de kast gehaald met een oogstrelende inrichting, belichting, interactiviteit. Een feest om daar rond te lopen."
Mens op de grens: Romeinse gezichtshelm. Fotografie: Ivar Pel
TED: "Ik vind het een zeer overtuigende presentatie, omdat kunst en archeologie hier perfect samenkomen. En als je ook erin slaagt om de geschiedenis van Nijmegen als grensstad aan de rivier te verbeelden, en daarbij ook nog op fraaie wijze aandacht besteedt aan recente gebeurtenissen – de krakersrellen – dan heb je mij overtuigd."
PETER: "De eerste verdieping is er voor hedendaagse kunst en wisseltentoonstellingen. Een groot aantal zalen is gewijd aan de wat mij betreft indrukwekkende expositie Power of the people van de Spaanse kunstenaar Fernando Sanches Castillo."
TED: "Ja, die is meer dan de moeite waard. En opmerkelijk dat er in zijn werk onverbloemd aandacht is voor de wandaden van het generaalsregime in Argentinië. Past wat dat betreft heel goed in de linkse stad Nijmegen."
PETER: "En dan is er een tweede wisseltentoonstelling: Van binnenuit. Vijf kunstenaars is gevraagd zich te laten inspireren door objecten uit de collectie van het museum en op die manier heden en verleden met elkaar te verbinden. Ik vond zelf de kwaliteit wisselend, omdat de band tussen hun werk en dat uit de collectie geforceerd aandoet, maar goed, daar zullen anderen misschien anders over denken. Jammer vond ik ook dat er geen Nijmeegse kunstenaars gevraagd zijn."
Werk van Fernando Sanches Castillo
TED: "Allemaal mooi, maar ik miste een gevoel van urgentie, het is geen museum van het hart, er is geen mysterie, verwondering. Ik werd niet geraakt zoals bijvoorbeeld wel bij de tentoonstelling Protest – een reeks mediakunstwerken en videoprojecties over wereldwijde protesten, mensenrechten, klimaat en politiegeweld. Die paste perfect bij de locatie, een oud, leeg gebouw van de Universiteit Maastricht. Het Valkhof Museum is me te braaf, te netjes, te verzorgd, te bedacht. Aan alles merk je dat er veel over het concept en de inrichting is nagedacht, overlegd. Heel knap allemaal. Maar of dat de juiste elementen zijn voor herhalingsbezoek, dat betwijfel ik. Zeker gezien de niet geringe ambities van directeur Saam: "Een provinciaal topmuseum met een landelijke uitstraling en een sterke identiteit.""
PETER: "Je moet niet vergeten dat er steeds meer ouderen komen die allemaal een Museumkaart kopen en zeer reislustig zijn en dit schitterende museum zeker weten te vinden."
TED: "Ja, maar de concurrentie in museumland is veel groter geworden. Niet alleen van de toeristisch gedreven grote exposities in het buitenland, maar ook door de komst van privaat gefinancierde musea als MORE in Gorssel en Voorlinden in Wassenaar en natuurlijk het succesvolle Fenix in Rotterdam. En er is al zoveel concurrentie vanuit ander provinciesteden, Zwolle, Arnhem, Den Bosch, Tilburg, Venlo, Maastricht. Het streefgetal van 125.000 bezoeken is niet mis voor Nijmegen."
PETER: "Ik vind je te pessimistisch. Ik denk dat het concept waarvoor men gekozen heeft – het museum in de grensstad Nijmegen als ontmoetingsplek van verschillende culturen – slim bedacht is. Daar zal de afdeling citymarketing van de gemeente zeker iets mee kunnen. Kunsthistoricus Wieteke van Zeil schreef in de Volkskrant: ‘Valkhof Museum is een verplichte culturele stop voor elke scholier, student, inwoner en nieuweling in Nederland."
