Is er een verschil tussen Nederlandse en Duitse kunst? Gaat beeldende kunst en poëzie samen? En slagen de organisatoren van Kunst over de Grens er in om op 'zomaar' een boerderij bij Kranenburg een 'grensoverschrijdende' happening te maken? Na het weekeinde van 6 en 7 juni is het antwoord steeds: 'ja'.
'Kunst over de grens' was een inititatief van Els Jacobs en Marlous Arnold, zelf kunstenaars. Vorig jaar organiseerden ze het Zwembad Oost Festival, ter ere van het verdwijnen van het Sportfondsenbad in Nijmegen-Oost. Daarvoor waren ze al de drijvende kracht achter het onregelmatig maar dan steeds rond Kerst terugkerende 'Dicht in de Buurt'-festival. In alle gevallen zoeken ze naar een samenwerking tussen beeldend kunstenaars en dichters: dichters schrijven bij kunstwerken, kunstenaars maken beelden naar gedichten. Elk jaar wordt het ambitieuzer. Bij het Kunst over de Grens-project was niet alleen de locatie uitdagend, boerderij Richtershof, net over de grens voor Kranenburg, maar ook was de insteek om Duitse en Nederlandse kunstenaars en dichters samen te brengen.
Oorlog en vrijheid
En dat bleek wonderwel geslaagd. In totaal bleken zo'n veertig kunstenaars en dichters bereid om veel inspanning te verichten voor deze gratis toegankelijke expositie. Eyecatcher was de metershoge schildering die Diederik Grootjans met behulp van modder aanbracht op de hoge kapschuur. Maar er waren ook heel tere werken te zien, zoals de ragfijne weefsels van Hanneke van Broekhoven; kledingstukken of stukken huid? De grens tussen de twee blijkt vaag. Er was een opvallend verschil tussen de Nederlandse en de Duiste kunstenaars aan te wijzen. Waar de Duitse Anne Thoss een monument maakte van in epoxy gegoten oorlogsbeelden in stalen kasten, fotografeerde de Nederlandse Ineke van Middelkoop houtwerk en metaal in verval en beeldt die af op metalen platen. Waar meerdere Duitse kunstenaars verwezen naar geloofsafval, oorlog, vluchtelingenleed en de overheersing van het kapitaal (een bankierspak met uit de gulp een loop van een autmatisch geweer, bijvoorbeeld), leken de Nederlanders vooral hun eigen fascinatie te volgen: portretten van bijna overleden mensen, licht dat door een staldeur valt gefotografeerd, bronzen beelden van vrije kleine figuurtjes, tekeningen van de natuur.
Deuren
Aan te nemen op basis van deze expositie valt dat de Duitse kunstenaars, meer dan hun Nederlandse collega's, geloof hechten aan de impact die kunst kan hebben op het sociale debat en de politiek. De Nederlandse kunstenaars zijn wat speelser en volgen meer hun eigen gevoel. Wat niet wegneemt dat de Nederlanders niet ook een groot gebaar kunnen maken: Els Jacobs maakte bijvoorbeeld een imposante opstelling van deuren, midden in een weide omgeven door hoge populieren. Deuren die aan de ene kant een gedicht van Linda Vogelesang droegen, en aan de andere kant teksten om vluchtelingen en andere ongewensten af te schrikken.
En dan waren er nog de fietsen, symbool van de Neder-duitse frustratie. Ze doken op uit de beek vanuit Nederlandse kant en vlogen de bomen in richting het oosten. Een kunstzinnige interpretatie van 'geef me mijn fiets terug'?
Dichters
Bij dit alles zorgden de gedichten voor extra aandacht. De vele bezoekers (vooral op zondag was het aangenaam druk en waren de tapas al vroeg in de middag op) brachten veel tijd door op het terrein. Je was geneigd de ronde meerdere keren te maken, om zowel de werken als de gedichten op je in te laten werken. Daarbij was er ook zowel op zaterdag als zondag muziek en waren er optredens van dichters. En net dat laatste had wel wat prominenter gekund. In de schuur die ervoor bedacht was verschenen maar weinig geïnteresseerden in de voordrachten van Frank Norbert Rieter, Rita Roerdink, Bianca Boer, Johan Roos, Jan Maurits Schouten (ja, dat ben ik zelf), Linda Vogelesang of Natascha Struyker Boudier. De dichters gingen vervolgens zelf maar op zoek naar publiek, liepen rondjes over het terrein of lazen hun gedicht ter plekke voor. Alles verliep in een stralende zon en een overgemoedelijke stemming en Duits- Nederlandse verbroedering.
Het is wachten op wat de dames Arnold en Jacobs volgend jaar weer verzinnen.
