Met regelmaat schrijft onze columnist en hoofdredacteur Ted Chiaradia een stukje over wat hem bezighoudt op cultureel gebied, wat hij meemaakt, wat hij vindt of, zoals in dit geval, over Chelsea Carmichael, Wilfried Uitterhoeve en Boris Karloff
1. Zaterdag 28 oktober klokslag 21.15 uur begint het optreden van Chelsea Carmichael in Doornroosje met de aankondiging: ‘We gaan nu van het ene uiterste naar het andere!’ Dat ene uiterste, de ambient klanken van Tobias Preisig, miste ik. Te lang blijven steken in de journaalbeelden van het Midden-Oosten. Nu went oorlogsgruwel snel in deze tijd, maar de absurditeit op de heuvel van Sderot tart elke fantasie. Internationale journalisten die op deze Hill of Shame, op nauwelijks 1.000 meter afstand van de grens met Gaza massaal toestromen met telelenzen om de horror gade te slaan. Alsof het een videogame betreft, de granaatinslagen en de massale bombardementen. De knallen op afstand hebben iets ritmisch, een drumsolo uit de beste tijd van de geïmproviseerde muziek, lijkt het wel. Dat maakt het grotesk.
2. Een lange drumsolo, daar begon Chelsea Carmichael mee. Geen Pierre Courbois, geen Han Bennink en zeker geen Martin van Duynhoven. Toch een indrukwekkende opening van een vervolgens soulful optreden met af en toe bedwelmend mooie solo’s van haar kant. Maar toch… de journaalbeelden van het oorlogsgeweld lieten mij niet los. De horror in Gaza. Hoe zou het zijn als Chelsea met haar rijzige gestalte, gekleed in een lange witte jurk met zwarte vlekken en afrokapsel, haar troostende klanken zou spelen op die heuvel van Sderot tussen dat internationale journaille. Welk een contrast. Hoe mooi en fraai uitgebalanceerd ook in de kleine zaal van Roosje, het klonk allemaal wat mellow en vlakjes voor al die (opmerkelijk veel jonge) witte neuzen. Na een uur stonden we buiten, op naar het volgende feest.
Chelsea Carmichael in Doornroosje op 28 oktober 2023 © Edwin Smits
3. Nou ja, feest. Het regende pijpenstelen op het lege troosteloze plein. Een moeizame, doorweekte wandeling naar de stad volgde. Langs een lege donkere schouwburg, langs Oranjesingel 42, waar de bakermat schijnt te liggen van alle kunst en cultuur in Nijmegen. Als we tenminste de zes hoofdstukken van Steven Trooster in onze Ugenda over 100 jaar Radboud Universiteit mogen geloven. Op deze regenachtige zaterdag is er niets van te merken. In de hal van de Stadschouwburg hangen nu oude foto’s van Jan van Teeffelen over een tijd ver achter ons, van een bruisende stad, spelende kinderen en vooral veel rokende en drinkende mensen. Lang geleden, toen ook dat O42 nog bruiste als cultuurcentrum. Een Chelsea Carmichael zou in die tijd in de rokerige Blauwe Zaal tot diep in de nacht de pannen van het dak hebben geblazen.
4. Oranjesingel 42 huisvestte tot kortgeleden ook nog een klein eigenzinnig filmhuis met veel liefde en aandacht voor klassieke cinema. Daar zag ik geheel onverwacht samen met historicus Wilfried Uitterhoeve de film Kom en Zie van Elem Klimov uit 1985. Een van de allerbeste oorlogsklassiekers ooit. Verpletterende oorlogservaringen door de ogen van een vijftienjarige soldaat. Een meesterwerk. Oorlogsgruwel, dood en verderf. De vrede of wapenstilstand zou zo getekend zijn in de Oekraïne en in het Midden-Oosten zou je denken, als de hedendaagse politici deze klassieker zouden zien. Maar de Pieter Timmermansen en Frans Omzigten hebben het te druk met andere ‘belangrijke zaken’.
Trouwens, voor een belangrijk deel is de serie van Steven Trooster op Ugenda gebaseerd op het boek over O42 – van aristocraten, corpsstudenten, soldaten, mensagangers, activisten en reurig cultuurcentrum – van die Wilfried Uitterhoeve. Wie hij is? Uitterhoeve was een erudiete persoonlijkheid en de allereerste voorzitter van Filmhuis Nijmegen. Zijn historische beschouwing over het filmhuis klopte alleen niet helemaal. Jammer genoeg heb ik hem nooit kunnen corrigeren omdat hij onverwacht overleed in Avignon april 2020, als een van de eerste slachtoffers van Covid. Tragisch.
5. Op de Oranjesingel wist de regen niet van ophouden, inmiddels leek het wel natte as uit een schilderij van Anselm Kiefer. Dood en verderf in de lege stad voelde nabij, in mijn ooghoek zag ik een geschminkte schaduw in horrortinten passeren, op zoek naar een Halloween party. Het Sterf! Filmfestival moest nog komen in LUX om de Dood te ontdekken. Wat verlangde ik naar vroeger, de zomerzon en naar het oude O42, toen jongeren daar op terras zaten in korte broek met sandalen en op hun T-shirt de tekst ‘Is het hier oorlog?’.
Troost kunnen we dit weekend wel vinden bij een of andere filmklassieker. Een tip?
Tussen alle praatjes, lezinkjes, bidprentjes, onderzoekjes en drankjes door van het Sterf! Filmfestival op zaterdag 11 november Jeux Interdits. Het onroerende Franse drama van René Clément uit 1952 rondom kinderen op het Franse platteland die rouw en dood op hun eigen fantasievolle manier verwerken. Zondagmiddag 12 november ook in LUX een onnavolgbare Boris Karloff in Bride of Frankenstein van James Whale, de originele horrorklassieker uit 1935. Schijnt ook iets met dood, verderf en sterf te maken te hebben. En schitterende spirituele muziek van Franz Waxman, alsof Chelsey Carmichael uit de dood herrezen is als the Bride. Maar voor echte livemuziek onder een filmklassieker moet je jammer genoeg dezelfde zondagmiddag naar Arnhem. City Girl van F.W. Murnau wordt in Filmtheater Focus vertoond met live begeleiding van het James Whale Orchestra. Adembenemende romantiek over een eenzame en verarmde serveerster, die het geluk probeert te vinden op het platteland. ‘Nooit aan beginnen, meisje!’, zou ik zeggen als oude man… allemaal dood, verderf en sterf.
Tenslotte, als ik eerlijk ben, wil je oprecht door kunst gegrepen worden in relatie tot dood, oorlog en verderf en er echt mee geconfronteerd worden, laat dan het Sterf! Filmfestival voor wat het is. En kies voor het meesterlijke Anselm van Wim Wenders. Een kunstzinnige inkijk op het oeuvre en de zielenroerselen van Duitslands meest beroemde naoorlogse kunstenaar Anselm Kiefer. Maar verdomme, voor een 3D-projectie moet je weer naar Arnhem.
