Tijd & melancholie is een muzikaal theatercollege over tijd, ziel, melancholie, kunst en liefde. In LUX filosofeert Joke Hermsen door op de vraag van Aristoteles waarom alle mensen die uitzonderlijk zijn in de filosofie, de kunst of de literatuur, melancholici blijken te zijn.
In een twee uur durend betoog legt romanschrijfster en filosofe Joke Hermsen haarfijn uit wat melancholie is. Waarom we tijd moeten maken voor weemoed. Hoe tijd, ziel en melancholie in relatie staan tot elkaar en waarom kunst de catharsis is.
Homo melancholicus
Ergens in onze kindertijd beseffen we dat we afgezonderd zijn, een op onszelf staand individu. Dit besef heeft tot gevolg dat we als homo melancholicus uit onze kindertijd komen. Maar melancholie heeft een functie. In de weemoed zit creativiteit en verbeelding. De weemoed is bezielde tijd. Bezielde tijd (Kairos) staat tegenover de kloktijd (Chronos) waar we ons vaak door laten leiden. Er is balans nodig tussen de chronologische of pragmatische en de kairotische of aandachtsvolle tijd. In de disbalans zit het verschil tussen weemoed en depressie.
Met de nodige verwijzingen naar onder andere Aristoteles, Herman Hesse, Lou Salomé, Orhan Pamuk en Albrecht Dürer duidt Hermsen in dit theatercollege overtuigend het verband tussen tijd, melancholie, bezieling en kunst. Haar bezielde voordracht is onderhoudend en inspirerend. Op de achtergrond stroomt de Waal. De rivier keert in het betoog meerdere malen terug en is een belangrijke metafoor voor het verloop van tijd. Het verhaal, de muziek en de projectie van de rivier vormen een eenheid waarin melancholie een passende plek kan krijgen.
Saudade of Hüzün
Joke Hermsen nodigt het publiek aan het begin van het college uit om ruimte te geven aan weemoed. De muzikale intermezzo’s in het college geven precies die ruimte. Ze worden verzorgd door Fernando Lameirinhas op gitaar, Mehmet Polat op ud en Corrie van Binsbergen op elektrische gitaar. Zij maken met zowel hun individuele spel als met hun samenspel de melancholie voelbaar. Weemoed is niet alleen verdriet. Het is ook hoop en troost en het heeft een glimlach. Precies dit klinkt door in de muziek. De muzikanten spelen met zichtbaar enthousiasme en met groot respect voor elkaars weemoed. "In diepste wezen willen we allemaal onze weemoed delen en zielsverwantschappen sluiten.” In de saudade van Fernando, de Hüzün van Mehmet en de combinatie hiervan met het tot de verbeelding sprekende spel van Corrie, is deze zielsverwantschap onder de muzikanten voelbaar en zichtbaar.
Het college van Joke Hermsen sluit aan bij haar essays en romans Rivieren keren nooit terug, Windstilte van de ziel, Kairos en Melancholie van de onrust. De voorstelling Tijd & melancholie is een pleidooi voor aandachtsvol leven. Heb aandacht voor weemoed en leef vanuit verbeelding, inspiratie en enthousiasme. “Ik ben een fractie weemoediger maar ook een fractie méér. Anders dan ik dacht te zijn.” Wat de voorstelling duidelijk maakt is dat melancholie menselijk is. Dat we door er aandacht aan te geven verbinding maken met onszelf, de ander en de wereld waarin we leven. En dat ruimte geven aan melancholie ons gezond houdt.
Getagd onder
