Donderdag 16 november was de premièrevoorstelling in LUX van Das Lehrerzimmer van regisseur en coscenarioschrijver Ilker Çatak. Met veel vaart en invoelingsvermogen schetst de film een zware periode in het leven van een leerkracht die net nieuw is op een middelbare school. De film is de Duitse Oscarinzending van dit jaar.
De bevlogen Carla Novak (Leonie Benesch) is docent op een middelbare school en heeft een klas twaalfjarigen onder haar hoede. Wiskunde en gymnastiek zijn de vakken waarbij we haar aan het werk zien. Consciëntieus, met veel inzet en grote betrokkenheid bij haar leerlingen. Ze werkt nog maar kort op de school, is er nog wat onwennig. Dan wordt de school geplaagd door een reeks diefstallen. De schoolleiding gaat er als vanzelfsprekend vanuit dat het een leerling moet zijn. Iedereen is in rep en roer, het moet stoppen, de dief moet gevonden. Daartoe wordt een methode ingezet die op het randje van intimidatie is. Hoofdpersoon Carla voelt zich er ongelukkig bij. De verdenking valt op een van haar leerlingen, een jongetje van Turkse afkomst. Hij is onschuldig, zo blijkt later. Voor Carla Novak, eveneens van buitenlandse – Poolse – komaf, komt deze onterechte beschuldiging extra hard aan.
Achterdocht en wantrouwen
Carla gaat op eigen houtje op onderzoek uit en houdt er daarbij ook rekening mee dat het geen leerling hoeft te zijn die de diefstallen pleegt. Vol goede intenties, die Carla, dat wel, maar ook haar werkwijze kan niet door de beugel, die is privacygevoelig. Wanneer ze denkt iemand op het spoor te zijn – een personeelslid, geen leerling – en haar bij de directie aangeeft, loopt het helemaal mis. Achterdocht en wantrouwen zijn het gevolg; bij haar leerlingen, bij haar collega’s, bij de ouders en bij Carla zelf. De goede intenties van Carla worden door haar omgeving niet herkend. Dat leidt tot hoogoplopende emoties en grote spanningen in de klas, in de leraarskamer en in de school. De verrassende eindscène laat in het midden wie in deze thriller-tragedie uiteindelijk aan het langste eind trekt. Stof tot nadenken; als kijker ben je nog lange tijd bezig de scènes te herbeleven en te heroverwegen.
Uitstekend spel, rolvast en naturel
Vrijwel de gehele film is op één locatie gefilmd, de school, en toch elke seconde boeiend. Begeleid door een niet nadrukkelijk aanwezige soundscape, die perfect de gemoedstoestanden onderstreept van de hoofdpersoon, de docent. Geen moment krijg je een glimp te zien van haar leven buiten de school. Je komt dus niets te weten over haar privéleven. Getrouwd, kinderen? De kijker krijgt geen clou. Dat maakt dat je des te meer gefocust bent op de persoon die de hele film draagt. Er zijn nauwelijks scènes waarin de lerares niet in beeld is. En hoe: geloofwaardig, rolvast, naturel spel van de hoofdrolspeelster. In beklemmend 4:3 formaat geschoten – in deze film functioneel. Het formaat weerspiegelt het benauwende van de situatie, het op zichzelf teruggeworpen gevoel van de hoofdpersoon. Én het houdt je als kijker bij de les: Je blik blijft door de kadrering bijna voortdurend op de hoofdpersoon gericht, functioneel afgewisseld met haar point of view. Er is in de meest letterlijke zin geen ruimte voor afleiding.
Ook de kinderen spelen naturel. Wel waren ze voor zulke jonge kinderen soms wel erg welbespraakt en snedig.
Meegezogen in het verhaal
Bij twee scènes wil ik een kleine kanttekening plaatsen. Elke ochtends begint de klas met een begroetingsritueel. De kinderen zeggen gezamenlijk een soort vers op en zwaaien met hun schrift richting hun docent. Het toont de band tussen kinderen en docent, maar is nogal gekunsteld. En er is een scène waarin de spanning zo stijgt dat de hoofdpersoon gaat hyperventileren. Vooral de wijze waarop ze de hyperventilatie tegengaat, met een vieze pedaalemmerzak, is nogal onwaarschijnlijk. Niet nodig die scène. Het is zonder ook wel duidelijk hoe onverdraaglijk de hoofdpersoon de situatie vindt.
Het zijn kleine kritiekpunten, die de film niet minder de moeite waard maken. Over het geheel genomen is het verhaal boeiend en geloofwaardig. Als kijker word je meegezogen in het verhaal. De eindscène is weliswaar gekunsteld, niet iets wat je in het werkelijke leven zo tegenkomt, maar die gekunsteldheid is functioneel. Het laat de kijker vertwijfeld achter; precies de bedoeling van regisseur en medescenarioschrijver Ilker Çatak.
Kortom, een prima film, die nog lang tot nadenken stemt.
Getagd onder
