Met regelmaat schrijft onze columnist en hoofdredacteur Ted Chiaradia een stukje over wat hem bezighoudt op cultureel gebied, wat hij meemaakt, wat hij vindt of – zoals in dit geval – een ode aan de grote Catherine Deneuve, die over een paar dagen tachtig jaar wordt.
Catherine Deneuve opent, met onze Ted naast zich, LUX in NIjmegenHet was drieëntwintig jaar geleden op 22 oktober eigenlijk net zo’n zondag als nu. Veel warmer weer voor de tijd van het jaar en toen ook crisis in het Midden-Oosten, met wekelijks zo niet dagelijks bomaanslagen. Op deze speciale dag hoopte ik voor even op vrede. Niet omdat Catherine op die zonnige zondag haar 57e verjaardag vierde, maar omdat ze Nijmegen bezocht. Dat kon natuurlijk wel de maximale media-aandacht gebruiken, en die kwam er. Catherine Deneuve, de koningin van het witte doek, bezocht onze stad voor de opening van LUX.
Voor even was Nijmegen filmstad, voor even voelde het als Cannes aan de Waal, voor even was de provinciestad het middelpunt van Nederland. Zelfs het 20.00 uur journaal opende met de primeur: Franse filmster in Nijmegen. Ik verscheen zelfs heel even in beeld en bij terugkijken leek het alsof ik de hele medicijnkast van Gordon gesnoven had. Een dag later alle voorpagina’s van de landelijke dagen vol van Deneuve en Nimegue.
Als inmiddels bejaarde kijk ik er genoegzaam op terug. Aan mijn kleinzoon kan ik als oude baas bekennen voor één keer samen met die beroemde filmster op de voorpagina van een krant te hebben gestaan, de ‘foute krant’ nog wel, de Telegraaf. Als het kind gevat vraagt of grootvader toen ook in dat regionale krantje had gestaan, moet ik het antwoord schuldig blijven. Op maandag 23 oktober 2000 had De Gelderlander de ijscoman in het Goffertpark op de voorpagina. Wereldnieuws, een mooie, te zomerse dag in Nijmegen. Velen in mijn omgeving hebben het dagblad daarna nooit meer serieus genomen. Pas jaren later realiseer ik me dat de hoofdredactie destijds de tijd ver vooruit was. Toen al (on)bewust aandacht voor klimaatverandering, het geluk is met de dommen.
Deze week bereikt het Franse filmicoon dus de respectabele leeftijd van tachtig. Nog steeds actief, gezien haar laatste filmsatire Bernadette van de debuterende Lea Dormenach, waarin ze te zien is als de eigenzinnige echtgenote van de voormalige promiscue president Jacques - Monsieur 3 minutes – Chirac. Als je de filmografie van Deneuve van bijna zestig jaar overziet, begint het duizelen. Gerekend vanaf haar internationale doorbraak op 21-jarige leeftijd met Les Parapluies de Cherbourg in 1964 verscheen zij in meer dan 125 films. Het is dan ook nauwelijks voor te stellen dat ze daarnaast nog tijd en ruimte had voor haar andere zakelijke activiteiten, bezoeken aan al die filmfestivals en modeshows als icoon van Chanel en Yves Saint Laurent. Laat staan dat er nog tijd restte voor een privéleven met al die minnaars uit de filmwereld, bijvoorbeeld – als we de Franse roddelbladen mogen geloven – een 56 jaar lange geheime affaire met Johnny Hallyday.
Haar naam als steractrice had zich, nadat Les Parapluies de Cherbourg in Cannes de Gouden Palm won, snel gevestigd. De filmwereld viel als een blok voor die blonde schoonheid met de wat ijzige enigmatische blik. Meesterwerken als Polanski’s Repulsion (1965), Belle de Jour en Tristana van Luis Buñuel respectievelijk in 1967 en 1970 volgden. Deze periode wordt alom gezien als haar beste periode als actrice. Toch heeft Deneuve haar hele carrière door, tot het laatst toe, dragende rollen kunnen spelen in grote auteursfilms en is daarmee ‘aanwezig’ gebleven. Met als uitschieters La Dernier Metro in 1980 van Francois Truffaut, beschouwd als een van haar beste prestaties, The Hunger (1983) van Tony Scott; Indochine (1992) van Regis Wargnier, Potiche van Francois Ozon uit 2010 en vier jaar leden nog La vérité van Kore-eda.
Heel opmerkelijk: op verschillende Nederlandse filmsites komt steeds Dancer in the Dark uit 2000 van Lars van Trier tevoorschijn als haar beste film, terwijl ze daar toch slechts een kleinere ondersteunende rol vertolkte naast Björk. Toeval, zal toch niet zijn omdat die film net in 2000 in LUX zijn première had in aanwezigheid van Deneuve?
Als ik op de dag van haar verjaardag een film zou willen terugzien is het niet haar bekendere werk, zelfs niet Dancer in the Dark. Nee, dan ga ik voor de gekke absurditeiten van Marco Ferreri in Touche pas la femme blanche uit 1974. Een westernparodie op de lege zandvlakte in de bouwput van de Hallen in Parijs die toen in aanbouw was, met als toetje de levensechte passie tussen La Deneuve en Marcello Mastroianni. Een film die anno 2023 beslist om diverse (vooral inhoudelijke) redenen niet meer gemaakt en vertoond zou kunnen worden. Een film uit Andere Tijden, in een filmhuis uit Andere Tijden.
En nu ik dit zo opschrijf realiseer ik me tegelijk dat ook Catherine Deneuve, met haar tachtig jaren, als actrice, stijlicoon en boegbeeld voor de Europese cinema, een laatste filmster is. Een filmster uit Andere Tijden. Hoe bijzonder haar klassieke schoonheid nog is, hoe uitgesproken feministisch en maatschappelijk nog, maar in MeToo-affaire tegelijk weer opmerkelijk ouderwets en allesbehalve solidair, en haar dure nerts bontmantels, dat kan echt niet meer. De laatste filmster uit het verleden. Terecht dat LUX geen aandacht meer voor haar heeft. De tachtig rode rozen kunnen dan ook beter aan Frans Timmermans gegeven worden om uit te delen gedurende de verkiezingscampagne.
En welke film dan zien? Enter The Dragon, de bekendste Kung-Fu film aller tijden met Bruce Lee. Woensdag 25 oktober in LUX met een jubileumlezing van filmdeskundige Constant Hoogenbosch. Ik zou zeggen: de programmering van een buurtbioscoop – leve de buurtbioscoop – maar ik ben dan ook geen deskundige.
