Typisch een nieuwsberichtje waarmee elke krant, landelijk en nationaal, zijn eigen ding kon doen: de cultuuraflevering van de Atlas voor gemeenten. Gepresenteerd in Leeuwarden, persbericht met cijfers op een rij, plaatje erbij - en niemand die zo'n ding à 56 euro ook daadwerkelijk aanschaft. Wel staat het barstensvol interessante informatie: cultuur is overal.
Zelfs in Meppel. Ja, werkelijk. Ik kwam een kop van de Meppeler Courant tegen, die schrijft: “Meer cultuur in Meppel dan in Amsterdam”. Dat is net weer wat anders dan wat ik in mijn zogenaamde nationale kwaliteitskrant las. Dat altijd zure blaadje haalde meteen maar even uit naar de plaats waar de Atlas werd gepresenteerd (met een conferentie waar de schouwburgdirecteuren van Nijmegen en Arnhem in een forum zaten, waarover mogelijk later meer): Leeuwarden. De kop luidde namelijk: “Amsterdam culturele hoofdstad, meeste aanbod in het noorden.” Wat ronduit gek is, want Leeuwarden is nu eenmaal op dit moment Culturele hoofdstad van Europa, maar dat was op de Amsterdamse krantenburelen zeker niet lekker gevallen. En dan moest toch ook nog die conclusie erachteraan, dat de inwoners van Groningen en Friesland per hoofd van de bevolking uit het meeste cultuuraanbod te kiezen hebben.
Gelukkig maar voor onze Randstedelijke journalisten, vaak zelf mensen uit de provincie die heel wat wooncomfort, rust en ruimte hebben opgeofferd om in of rond dat achttiende-eeuwse grachtenstelsel te wonen: dat “per hoofd van de bevolking” kon je ook absoluut omslaan. En dan is het culturele aanbod in Amsterdam toch nog het meeste. Alleen... dus voor meer mensen.
Goed, leuk. Uitgelachen? Onze eigen plaatselijke kwaliteitskrant had he-le-maal níets over die cultuuratlas. Of ik moet er overheen gekeken hebben. Of ze moeten het niet online gezet hebben, want verder heb ik niet gezocht. Toch gek, want in een artikel kwam ik Nijmegen wel in een bijzin tegen, die zei dat de regionale grotere steden ook best veel cultuuraanbod hebben. Dat had toch tot de gebruikelijke borstklopperij kunnen leiden, zoals bij de Meppeler Courant. Maar nee.
"Juist die randgemeenten
en plattelandsgemeenschappen
zouden weleens een
aanzuigende werking kunnen hebben"
Misschien maar goed ook. Want wat ik al een tijdje zie gebeuren, is dat het traditionele stedelijke - en met name het traditionele binnenstedelijke - cultuuraanbod steeds minder aantrekkingskracht op de regio heeft. Sterker: voor een avondje film is de bioscoop in Wijchen of Malden eigenlijk net zo leuk als die in de grote stad. Mensen organiseren hun eigen festivals en klassieke concertjes wel, en de mooiste beeldentuinen vind je in de onooglijkste dorpjes.
Daarmee concurreren de theaters, film- en concertzalen en de musea in onze 'grote stad'. Dus niet alleen met Netflix, YouTube en zelf kunst maken of bijvoorbeeld sporten, maar ook nog eens met een almaar toenemend kwalitatief aanbod aan cultureel vermaak in randgemeenten en plattelandsgemeenschappen. Juist die plaatsen zouden weleens een aanzuigende werking kunnen hebben. Want lekker in de natuur. Want gratis parkeren. Want vriendelijke mensen en het bier is overal lekker.
De tijd waarin de stad kon denken het cultuuraanbod voor de ommelanden in handen te hebben: “We nodigen een gezelschap/band/kunstenaar uit, zetten de poorten open en de mensen komen vanzelf”, is al achter de rug en verdwijnt steeds verder achter de einder. De instellingen zullen het zelf waar moeten maken. Er moet een reden zijn waarom ik nu juist naar hun plek wil komen. Veel en lang werd en wordt die reden gezien in het verbeteren van de belevenis: bekendere artiesten, betere catering, leuker entertainment, randprogrammering. Maar ik vraag me af of een theater, concertzaal of museum het daarmee wel redt. Of het niet zaak is om het te zoeken in de kunsten zelf. In een gewaagde programmering of - en daar droom ik een beetje van - eigen talentontwikkeling, het uitdagen en mogelijk opleiden of bijeenbrengen van 'eigen' kunstenaars, dansgroepen, theatergezelschappen, dichters. Die bij de stad en bij het podium horen. Die de mensen iets te zeggen hebben, hen weten te raken. Ik denk dat ik voor zo'n soort podium best interesse zou weten op te brengen.
