Afgelopen dinsdag organiseerden Radboud Reflects en Go Short Film Festival samen een avond om naast het grote scherm te praten over digitalisering. In gesprek met bedrijfskundige Berber Pas en cultuurwetenschapper Niels Niessen werd aan de hand van korte films de menselijke interactie van nu besproken.
De eerste film die wordt getoond is Perforato, een animatiefilm. Het gaat over een mannetje dat zich net als zijn vele collega’s moet inklokken. Je ziet een groot kantoor met duizenden werkplekken, waar hij slechts een nummertje is. Er gaat bij hem iets mis en dat wordt een steeds groter probleem. Uiteindelijk kan hij zijn werk niet meer doen en wordt hij opgeslokt door de inklokmachine, waarna duidelijk wordt dat hij direct vervangen kan worden.
Nadat de lichten weer aangaan, nemen Berber Pas en Niels Niessen plaats in de zithoek. Pas en Niessen spreken over dehumanisatie in het filmpje. “Hij verliest zijn eigen ik.” Ze zien de werkomgeving als een geoliede machine waar wij als mensen aan bijdragen. “De klokmachine is misschien nu ietwat verouderd, maar je werk wordt nog steeds gecontroleerd. Nu is dat op basis van data.”
Werken als robots
L’effort commercial is de tweede korte film. Lea komt bij een grote supermarkt te werken als kassameisje. Ze merkt, des te langer ze er werkt, dat alles volgens het boekje moet en dat er geen aandacht is voor menselijkheid. Vervolgens stort een collega van haar langzaam in en krijgt een miskraam bij de kassa. Heftig, maar waargebeurd in 2016.
Pas en Niessen vragen zich af of er nog wel menselijke interactie nodig is. Dit is terug te zien bij zelfscankassa’s en in Utrecht hebben ze een winkel waar helemaal geen medewerkers zijn. Robots halen mensenwerk weg, maar sommige werkgevers vragen ons om als een robot te werken.
Ook zien ze dat digitalisering er voor zorgt dat we online dingen makkelijk accepteren. Kijk onder andere naar cookies en AI; stoplichten aanklikken om aan te geven dat je geen robot bent. Het maakt dat we vaak niet meer weten waar we aan bijdragen.
Frictie uit de weg
Rachels don’t run is de laatste film. Leah werkt bij een bedrijf waar telefoongesprekken zijn gedigitaliseerd. Het lijkt ergens op de film Her. Leah neemt op een gegeven moment een gesprek persoonlijk over en juist de echte, rauwe connectie wordt door de andere persoon afgewezen.
Wanneer voor de laatste keer de lichten weer aangaan, bespreken Pas en Niessen de laatste film, waarna er ruimte is voor vragen.
Niessen is opgevallen dat de stem van de persoon aan de telefoon een waarde produceert. Er wordt door de computer gelet op intonaties. Bij een blije toon scoort hij hoog in groen, bij verdriet of stilte juist laag in rood.
Pas benoemt dat mensen vaak denken dat dingen die ze online zien door algoritmes komen, maar achter sommige processen zitten gewoon mensen. “Je wordt niet meer verrast door je eerdere gebruik online. Je ziet vaak dezelfde dingen en onderwerpen, waardoor je in een soort bubbel raakt."
Allebei benoemen ze dat we vaak niet bewust zijn van de impact van digitalisering. Onder meer door dit gesprek aan te gaan willen ze die bewustheid creëren. Digitalisering kan de maatschappij helpen, maar het moet niet ten koste gaan van de menselijke interactie.
