Freddy Sartor is oud-hoofdredacteur van de filmtijdschriften Cinemagie en het maandblad Filmmagie. Hij heeft een hart voor Europese film en wereldcinema. Deze ervaren rot in de filmwereld zal, als onze man in Brussel, met enige regelmaat zijn bijdrage leveren voor Ugenda. Deze keer zijn tweede bijdrage alweer met een verder verslag over het laatste Filmfestival van Cannes.
Gouden Palmwinnares, de Française Justine Triet, duidde bij de uitreiking Frankrijk aan als “het centrum van repressie”, doelend op de manier waarop het straatprotest tegen de verhoging van de pensioenleeftijd wordt onderdrukt. En dat deed ze in aanwezigheid van filmmakers uit Iran, Turkije, Rusland en China. Dat was durven! Of was het uit onwetendheid? Of om te provoceren?
IL Duce
Het Filmfestival van Cannes is ontstaan - aanvankelijk voorzien voor 1939 maar de eerste editie dateert pas van 1946 - als (democratische) antwoord, als tegenreactie op het Filmfestival van Venetië van Benito Mussolini. Het gerucht gaat dat autocraat Il Duce net niet hoogstpersoonlijk zelf de winnaar van het festival aanduidde.
Daarom verwelkomt Cannes al jarenlang graag (dissidente) stemmen. De 76ste editie was daar geen uitzondering op.
Terrestrial Verses
David
Terrestrial Verses (Ayeh Haye Zamini) van het duo Ali Asgari & Alireza Khatami is een bijzonder amusante afrekening met de absurde manier waarop de religieuze Iraanse autoriteiten ingrijpen in elke etappe in het dagelijkse leven van de gewone sterveling in Iran. Een jonge vader wil David als naam voor zijn pasgeboren zoontje. Dat zint de dienstdoende ambtenaar hoegenaamd niet en hij tracht de brave man met alle mogelijke argumenten te overhalen om toch maar een andere - lees islamitische - naam te kiezen. Hilarisch. En om je rijbewijs te halen moet een man al zijn tatoeages laten zien. Leuk (voor ons) maar in Iran dagelijkse kost. Het zouden opnames met een verborgen camera kunnen zijn maar het is wel bittere ernst. Humor doet in deze veel meer dan een kille aanklacht. We zien uitsluitend pratende koppen in beeld in een zevental situaties maar het geheel is zo ontnuchterend dat het lijkt alsof je naar een uit het leven gegrepen tv-reportage zit te kijken.
Casablanca
Vooraleer haar even beklijvende als ontroerende autobiografie The Mother of all lies (Kadib Abyad) in Cannes in première zou gaan, verklapte de Marokkaanse cineaste Asmae el Moudir dat er van haar voor haar twaalfde levensjaar geen enkele foto bestaat. Haar oma had een bloedhekel aan foto’s en aan film. Maar ze was wel present in Cannes - haar eerste bezoek aan een filmzaal!
Vragen over wat er precies in hun wijk in Casablanca op 20 juni 1981 was gebeurd, wimpelde de oma telkens resoluut af met een vinger op de mond: zwijgen want de muren hebben oren!
Beetje bij beetje ontrafelt de documentaire het mysterie, wat er al die jaren allemaal in de doofpot werd gestopt. Een betoging tegen een verhoging van de prijs van het brood werd met brutale repressie onderdrukt. Meer dan 600 dodelijke slachtoffers onder wie tal van kinderen. Lijken verdwenen en niemand van de familie van de slachtoffers durfde het aan om bij de autoriteiten navraag te doen. Van het neerslaan van deze spontane revolte bestaat slechts 1 foto!
En dus besloot de maakster samen met haar vader het levensverhaal van haar familie te reconstrueren aan de hand van zelfgemaakte poppen. Tien jaar werkten ze samen om tal van mooie, pijnlijke, zelfs traumatische voorvallen op te roepen. Een pracht van een film want de waarheid heeft zijn rechten ook al zijn die jarenlang ondergesneeuwd gebleven.
Deportatie
Marco Bellocchio ging met zijn recente film Rapito (Kidnapped) jaren terug in de tijd, naar Bologna anno 1858, al voelt de problematiek zeer actueel aan.
Het al te klassiek gefilmde Rapito is het verhaal van Edgardo, zes jaar en een telg uit een kroostrijk Joods gezin die per ongeluk (!) werd gedoopt en door de Italiaanse staat uit het Joods gezin wordt weggehaald. Met als motto: eens katholiek altijd katholiek! Niets lijkt te lukken om de jongen opnieuw bij zijn familie te brengen. Integendeel zelfs. Wanneer Edgardo, intussen volwassen, zijn broer die hem een bezoekje brengt, bij het naar buiten gaan nog toeroept: “Het doopsel heeft me gered!”
Onwillekeurig moet je natuurlijk denken aan de talloze kinderen die uit Oekraïne al naar Rusland zijn gedeporteerd.
Vader en dochter
Een trip van 10.000 km ondernemen in Grace (Blazh) van Ilya Povolotsky - autodidact en documentairemaker - vader en dochter met een camper door een uithoek van Rusland tegen de grens aan van Georgië. Een grauwgrijs landschap. Het waarom van hun reis in ruimte en tijd - een vlucht? - blijft lang in het ongewisse. Vader en zijn tienerdochter leven onderweg naast elkaar, zijn op zichzelf aangewezen, maar kunnen ook weer niet zonder elkaar.
De roadmovie, opgenomen nog voor corona en de Russische inval in Oekraïne, roept sowieso de problematische relatie op van het autoritaire Rusland van vandaag met de voormalige republieken: een relatie op gespannen voet. Grace werd algemeen beschouwd als een van de meest verrassende en indrukwekkende debuutfilms van de laatste jaren. Door de Nederlandse pers (vreemd genoeg, of juist niet) in het geheel niet opgemerkt.
Uithongeren
In Club Zero van de Oostenrijkse Jessica Hausner weet een nieuwe leerkracht voeding op een eliteschool een kransje leerlingen van 16, 17 jaar zo te manipuleren - zelf is de leerkracht lid van Club Zero - dat ze weigeren nog langer te eten. Als protest tegen de overconsumptiemaatschappij? En om de planeet te redden!
Hausner filmt sec en maakt aan de hand van een simplistisch thema - een hongerstaking zeg maar - een intrigerende psychologische thriller.
Nederland
En Nederland was daar ook wat van te zien? Niet veel of het moest Occupied City van de Britse cineast en kunstenaar Steve McQueen zijn. Al meer dan 25 jaar in Amsterdam levend met zijn vrouw Bianca Stigter. Haar monumentale boek Atlas van een Bezette Stad – Amsterdam 1940-1945 gebruikt als startpunt maakte hij een uitdagende, voor sommigen provocerende, documentaire over Amsterdam. De hoofdstad tijdens de Tweede Wereldoorlog en tijdens corona. Deze vergelijking van de bezetting en de deportatie van Joden met de lock-down in coronatijd viel bij diverse critici niet goed. Maar het allerergst vond het journaille nog de lengte van de film: een meer dan vier uur durende beproeving. Te weinig tijd voor een biertje en broodje.
* Alle geciteerde films komen in de loop van het jaar in Nederland in bioscoop en filmhuizen
